(564) Gwredhyow Hedheber - lovinglivingcornish

Clyckya obma ha goslowes / Click here to listen

Text an recordyans / Text of the recording

Egery in dyw several fenester rag gweles an text ha goslowes i’n kettermyn.

Open in two separate windows to see the text and listen at the same time.

Caretysen, cùntellek caretys yw hanow Kernowek rÿs gans Lhuyd rag Daucus carota. Yth yw an form wyls pòr gebmyn i’n enesow-ma hag in Sowsnek hy yw gelwys ‘wild carrot’. Yma hy ow longya dhe’n Apiaceae, hèn yw dhe styrya teylu an kegys wheg pò ‘celery’. An teylu yw aswonys inwedh avell an Umbelliferae, drefen an flourys dhe vos shâpys kepar ha glawlen. Yth yw gwredhyow an garetysen wyls tanow ha gwydn ha ny yllens bos debrys. An garetysen usy ow provia boos yw versyon gonedhys, hèn yw Daucus carota, sativus. An sort hedheber a dhalathas in Persya (Iran hedhyw) hag y fedha gonedhys rag y wredhen, neb yw tew, wheg, rych in vytamînow ha carotên-bêta. Panen, liesek panes yw an hanow rÿs gans Lhuyd rag Pastinaca sativa, ‘parsnip’ in Sowsnek. An plans-ma yw goos nessa an garetysen rag yth yns y aga dew esely a’n keth teylu. Gwredhen an panes yw hir hag a lyw dehen, ha mar pÿdh hy gesys i’n dor dres an gwâv yma hy gwredhen ow tevy dhe whecka. Mar qwrêr hy gasa i’n dor bys i’n secùnd sêson bytegyns an plans a dhysqwa flour avell skeusyk velen. Warbydn an prÿs-na yth yw garr an plans cales avell predn ha ny yllyr debry an wredhen na felha. Lhuyd a lever fatell yw tùrnypen, cùntellek tùrnyp an ger Kernowek rag Brassica rapa, Sowsnek ‘turnip’. Yth yw an dùrnypen esel a deylu an cavach, an Brassicaceae. Yth yw an dùrnypen aswonys dhe genyver onen, saw yth hevel fatell usy an plans ow provia inwedh losowen wer dhyworth y bartys gwer a-ugh an dor. An dêlyow-na yw gelwys cavach Cathayek ‘Chinese cabbage’ pò pak choi. Goos nessa B. rapa yw B. napus. Nyns yw hanow kefys rag an ehen dhewetha-na in Kernowek tradycyonal saw y hyll hy bos gelwys Cawlen oyl. In Sowsnek hy yw aswonys avell ‘Rapeseed’. Yth yw hy gonedhys spessly rag an oyl a gefyr in mes a’y hasednow. Yma versyon aral a’n ehen-ma B. napus neb yw gelwys ‘Swedish turnip‘ pò ‘Swede’ in Sowsnek. In Swêdek an plans yw henwys rotabagge, hanow usy ow tos dhyworth an geryow Swêdek rot ‘gwredhen’ ha bagge ‘pryl, pellen’. Nyns yw hanow rag an plans-ma kefys i’n tavas tradycyonal, saw i’n vledhen nawnjek naw deg pymp William Morris a gomendyas rùtabaga avell hanow Kernowek. Ha lebmyn gesowgh ny dhe gonsydra gwredhen a deylu dyffrans yn tien: Beta vulgaris yw hy hanow sciensek ha’n plans yw gelwys ‘beet’ in Sowsnek. Yth ywa esel a is-teylu an Betoideae, isradn a deylu an Chenopodiaceae. Nyns yw hanow Kernowek kefys rag B. vulgaris i’n tavas tradycyonal. Hy a yll bos cries betysen, cùntellek betys, hanow benthygys dhyworth Kembrek ha Bretonek. Yma pùb sort aral a vetys ow tos dhyworth betys mor (B. vulgaris, is-ehen maritima). In mesk an sortow erel ny a yll compla betys shùgra ‘sugar beet’, betys rudh ‘beetroot’ ha mangel ‘mangold’, boos dâ rag bestas. Yma dêlyow an plans debrys inwedh; y yw aswonys in Sowsnek avell ‘chard.’