An Jardyn Kel - lovinglivingcornish

Frances Hodgson Burnett

Lymnans gans Maria Louise Kirk

Chaptra 1

NAGONEN NYNS EUS YN FEW

Yma Gerva awoles

Mary Lennox pàn veu danvenys dhe Manor Misselthwaite rag bos tregys gans hy ôwnter, y fedha pùb huny ow leverel bythqweth nag o flogh moy hegas a’y semlant. Ha hèm o gwir. Dhedhy yth esa fâss tanow bian ha corf tanow bian, blew tanow scav ha tremyn trenk. Hy blew o melen, ha’y fâss o melen, awos hy dhe vos genys in Eynda ha clâv a’n eyl fordh ha’y gela heb hedhy. I’n dedhyow kyns, hy thas a sensy soodh in dadn an Governans Sowsnek, hag ev bysy ha clâv heb hedhy kefrës, ha’y mabm hy o dama fest teg nag esa bern gensy ma’s gôlyans ha solas in mesk pobel jolyf. Ny garsa bos mabm dhe vowes vian vëth, ha Mary pescotter may feu genys o dascorys dhe gûr udn Aya, ha hobma keskys, mar mydna plêsya an Memsahyb, bos res gwetha an flogh mes a wel kebmys a ve possybyl. Ytho, pàn o hy hager-vaby vian, nehus, anyagh, y fedha hy gwethys mes a wel, ha pàn o hy tevys in gogerdhores vian, nehus, anyagh, hy a vedha gwethys mes a wel in ketelma. Hy ny berthy lyha cov a weles vysach vëth in hy ogas, marnas fassow tewl hy Aya ha’n servons Eyndek erel, ha dre rêson an re-ma dh’y obeya pùb dëdh, owth alowa pynag a ve hy flesour, awos an Memsahyb dhe vos serrys mara pe troblys gans hy dagrow, bythqweth i’n bÿs-ma nyns o gestyk moy turontus, moy honenus, scant whe bloodh kyn fe. Pàn deuth Sowses rag desky pryva dhedhy redya ha screfa, hy o mar gasadow dhe’n druan-ma, mayth omdednas kyn pedn tremis, ha pàn deuth re erel rag prevy an keth whel, ny yllens y ma’s mos dhe scona in kerdh. Ytho, na ve Mary dhe dhesîrya redya lyfryow oll a’y bodh, ny dhes’sa bos lettrys bythqweth.

Udn myttyn, uthyk tobm, pàn o hy naw bloodh ader dro, hy a dhyfunas in cher pòr growsek, ha hy êth moy crowsek vëth pàn welas an servont a’y sav ryb hy gwely nag o hy Aya.

“Prag y teuthys jy?” yn medh dhe’n venyn ùncoth. “Ny alowaf dha vos omma. Dro’m Aya dhymm.”

Syght ownek a’n jeva an venyn, ha hy ow leverel in udn hockya an Aya na ylly dos, ha pàn wrug Mary tôwlel hy honen in conar, ha cronkya ha pôtya an venyn, syght hobma a veu ownek dhe voy, ha hy ow leverel whath na ylly an Aya dos dhe Ve’syk Sahyb.

In air an myttyn-na y kefys neppëth o kevrînek. Ny veu tra vëth gwrës in y ordyr rêwlys, ha re a’n lies servont genesyk gyllys, dell hevelly, wàr stray; hag yth esa an re a welas Mary ow slynkya py ow fystena adro, loos aga fâss kepar ha lusow ha leun a vrawagh. Saw ny vydna nagonen stryrya tra vëth, ha’y Aya ny dheuth. Mary o gesys hy honen oll ha’n myttyn ow tremena rag, ha wàr an dyweth hy a wandras mes a’n chy i’n lowarth ha dallath gwary heb coweth in dadn wedhen ogas dhe’n veranda. Hy a wrug gwil wis hy dhe restry blejyowek, ow plansa flourys brâs a ros Sharon cogh in crugydnow a dhor, ha hy gyllys moy ha moy serrys hag ow whystra dhedhy hy honen an gereth a vydna tavasa ha’n tebel-henwyn a vydna raylya wàr Saidie pàn deffa arta.

“Porhel! Porhel! Myrgh dhe borhelly!” yn medh, awos cria genesyk ‘porhel’ dhe vos an lacka despîtyans oll.

In scrînva yth esa hy ow leverel an despît, arta hag arta, pàn glôwas hy mabm ow tos in mes dhe’n veranda, ha neb den gensy. Hèm o den sêmly yonk, hag y a’ga sav ow kestalkya in lev isel stranj. Mary a wodhya aswon an den sêmly yonk-ma, ha’y vysach kepar ha maw. Hy a glôwas y vos sodhak pòr yonk a’n army, nowyth devedhys a Bow an Sowson. Yth esa an flogh ow meras stark orto ev, saw moyha oll orth hy mabm. Pùpprës hy a wre in ketelma pàn vo chauns dhedhy a’y gweles, awos bos an Memsahyb – Mary a’y cria indelha moy menowgh ès kenyver hanow ken – person hir a uhelder, mon a fygùr, brav a semlant, hag yth esa dyllas mar deg pùb termyn in hy herhyn. Hy blew o kepar hag owrlyn crùllys, ha’y dewfrik dainty bian ow scornya taclow, dell hevelly, ha’y dewlagas brâs o plegys dhe wherthyn. Oll hy dyllas o tanow ha neyjys, ha Mary ûsys dhe leverel y vos “leun a lâss”. Bythqweth nyns o moy leun a lâss ès hedhyw, mès nyns esa hy dewlagas ow wherthyn nes. Brâs hag ownek êns y, ha lyftyes dhe fâss an maw-sodhak in govyn othobmak.

“Yw pòr dhrog? Ogh, ywa?” Mary a’s clôwas ow leverel.

“Uthyk drog,” an den yonk a worthebys, ha’y lev ow trembla. “Uthyk drog, Mêstres Lennox. Why a dal mos dhe’n brynyow nans yw dyw seythen.”

An Memsahyb a wrug strotha hy dêwla.

“Ogh, my a wor dell dalvia dhymm!” hy a grias. “My a strechyas rag an kyffewy kynnyow dyflas-na. Ass ena fol!”

I’n very prës-ma y tardhas sownd a gynvan mar vrâs in trigva an servons may whrug hy dalhedna bregh an den yonk, ha Mary o sevys, top bys troos, in crèn. Yth esa an kynvan ow mos gwyls dhe voy.

“Pandr’yw? Pandr’yw?” Mêstres Lennox a whethas.

“Marow yw nebonen,” an maw-sodhak a worthebys. “Ny dherifsowgh y tardhas in mesk agas servons.”

“My ny wodhyen!” an Memsahyb a grias. “Dewgh genef! Dewgh genef!” ha hy a drailyas ha resek aberth i’n chy.

Wosa hedna y wharva taclow scruthus, ha kevrînecter an myttyn a veu styryes dhe Mary. An colera o tardhys in y form moyha mortal ha kepar ha kelyon y feu pobel yn farow. An Aya a godhas clâv i’n nos, hag awos hy mernans namnygen yth esa an servons ow kyny i’n crowyow. Kyn pedn an avorow try servont aral o marow, ha ken re a fias yn frawehys. A bùb tu yth esa euth, ha pobel ow merwel in oll an bùngalows.

In sowthan ha deray an secùnd dëdh Mary o omgelys i’n floghva ha pùb huny a’s ancovas. Ny wrug den vëth predery anedhy, na’y whelas, ha taclow estrednek a wharva ma na wodhya hy tra vëth. Mary a wrug ola ha cùsca tys ha tas der an lies our. Ny wodhya ma’s bos pobel clâv ha hy dhe glôwes sonyow kevrînek a wre own dhedhy. Unweyth hy a scolkyas ajy dhe’n rom kydnyow ha cafos y vos gwag, kynth esa vytel hanter-debrys wàr an bord, ha’n chairys ha’n plâtyow a veu herdhys wàr dhelergh, dell hevelly, gans tus in hast pàn safsons desempys rag neb skyla. An flogh a dhebrys nebes frûtys ha byskyttys, hag abàn y’s teva sehes hy a evas gwedren a win namnag o leun. An gwin o wheg, ha hy ny wodhya y vos pòr grev. Scon lowr hy a veu hunek glân, ha hy êth arta dhe’n floghva hag ena keas hy honen aberveth, ow kemeres own a’n criow pâls o dhe glôwes i’n crowyow hag a’n sownd a’n stapys pâls in fysk. Drefen an gwin hy o mar hunek ma scant na ylly sensy hy lagasow egerys, ha hy a wrowedhas wàr an gwely ha termyn hir heb merkya namoy.

Lower tra a wharva i’n ourys mayth esa hy ow cùsca yn mar dhown, saw ny veu hy troblys gans oll an kynvan ha’n sownd a daclow o degys ajy dhe’n bùngalows hag in mes.

Pàn dyfunas, hy a wrug meras, a’y groweth, stark worth an fos. An chy o cosel yn tien. Bythqweth ny’n cafas maga tawesek kyns hebma. Ny glôwas na levow na stapys, ha hy ow covyn orty hy honen mars o pùb huny sawyes a’n colera may fedha oll an ancombrynsy gorfednys ha deu; ow covyn inwedh pyw a wre hy cherya lebmyn pàn o hy Aya yn farow. Y fedha Aya nowyth, ha hy a wodhya whedhlow nowyth martesen. Mary a veu nebes sqwith a’n whedhlow coth. Ny wrug hy ola rag mernans hy nors. Nyns o hy flogh a wodhya bos cuv, ha hy heb cara bythqweth. An tros ha’n fysk ha’n kynvan adro dhe’n colera a worras own inhy, ha pòr serrys o hy drefen na wrug nagonen perthy cov hy bos yn few. Yth o pùb huny re ownek mus rag predery a vowes vian nag o caradow dhe dhen vëth. Pobel pàn esa an colera warnedha, yth esens y remembra, dell hevelly, tra vëth marnas y aga honen. Saw mars o pùb huny sawyes lebmyn, a ny vedha nebonen ow perthy cov ha dos rag hy whelas hy?

Mès ny dheuth den vëth, ha’n chy a hevelly mos yn tawesek dhe voy, ha hy ow cortos a’y groweth. Hy a glôwas neppëth ow rùstla wàr an straylyow, ha pàn wrug hy meras dhe’n leur hy a welas serpont bian ow slynkya dresto hag owth aspia warnedhy gans lagasow kepar ha jewelys. Ny gemeras hy own, awos ev dhe vos best bian heb drog na vydna hy hùrtya, hag ev ow fystena, yn apert, dhe dhyberth orth an rom. Ev a slyppyas in dadn an daras, ha hy golok warnodho bys i’n dyweth.

“Ass yw qwiet coynt,” yn medh. “Sownd vëth, kepar ha pàn nag esa nagonen i’n bùngalow saw my ha’n serpont.”

Mynysen wosa hedna hy a glôwas stapys i’n gew, ena wàr an veranda. Gour-stapys êns y, ha’n gwer owth entra i’n bùngalow ha talkya isel aga lev. Nyns êth den vëth dhe vetya pò dhe gescôwsel gansa. Y hylly convedhes fatell esens y owth egery darajow ha whythra rômys.

“Pan tyller wastys!” hy a glôwas udn lev. “An venyn mar vrav, mar vrav-na! An flogh kefrës, lyckly lowr. My a wor dell esa flogh, kyn na wre den vëth bythqweth hy gweles.”

Mary o sevys in cres an floghva pàn wrussons egery an daras warlergh bohes mynysow. Fygùr bian, hager ha crowsek hy semlant, ow plegya tâl awos hy dhe dhallath omglôwes gwag ha vil-ankevys. An kensa den i’n rom o sodhak army, brâs y gorf, onen a’n gwelas hy unweyth kyns, ow côwsel orth hy thas. Y vysach o sqwith ha troblys, saw ev pàn y’s gwelas hy o mar sowthenys may namna wrug kil-lebmel.

“Barney!” ev a grias. “Awotta flogh obma! Mowes, hy honen oll! In tyller a’n par-ma! Re bo mercy dhyn, pyw yw hy?”

“My yw Mary Lennox,” yn medh an vowes vian, ha sevel yn serth. Hy a brederys bos an den pòr dhyscortes, ow cria bùngalow hy thas “Tyller a’n par-ma!” “My a gùscas pàn esa an colera wàr bùb huny, ha my a dhyfunas nans yw polta. Prag nag eus nagonen ow tos?”

“Ot an flogh na’s gwelas den vëth kyns!” an den a grias, ha trailya dh’y goweth. “Nakevys veu hy in gwrioneth!”

“Prag y feuv ankevys?” yn medh Mary in udn stankya. “Prag nag eus nagonen ow tos?”

An den yonk, Barney y hanow, a wrug meras orty yn pòr drist. Mary a gresys hy dh’y weles ow qwynkya, kepar ha pàn vydna gwynkya dagrow dhe ves.

“An druan vian!” yn medh ev. “Nagonen nyns eus yn few dhe dhos.”

I’n fordh stranj ha sodyn-ma y whrug Mary desky nag o na tas na mabm gesys dhedhy; y bosans marow ha degys nosweyth in kerdh; ha’n nebes genesygyon, servons, na veu marow gansa, yth êth an re-ma ha dyberth scaffa gyllens orth an chy, ma na wre den vëth perthy cov a’n Ve’syk Sahyb. Rag hedna an tyller o mar gosel. In gwir nyns esa nagonen i’n bùngalow saw hy ha’n serpont bian a wodhya rùstla.

GERVA – GLOSSARY

Definitions have generally been confined to those relevant for the story. To keep the glossary to a manageable length the listing excludes the most common words. These are best looked up in Gerlyver Kescows (Ian Jackson).

On-line at https://www.skeulantavas.com/vocabulary/gerlyver-kescows-2nd-edition

If you need grammar, by far the most helpful book is Desky Kernowek (Nicholas Williams, Evertype 2012).

The system of notation in the following list is the same as in Gerlyver Kescows 2nd edition. In particular, the symbol ‖ indicates a word with two stresses of more or less equal force, and an underlining shows a single stress when it does not fall on the penultimate syllable of the word.

aya f ayah

blejyowek f blejyowegy flower-bed

brawagh m alarm

brawehy v scare

bùngalow m bùngalows bungalow

cogh adj scarlet

colera m cholera

crowsek adj cross

crugyn m crugydnow little heap

despîtyans m insult(s)

Eyndek adj Indian

floghva f floghvaow nursery

fysk m hurrying

gestyk f gestygow little bitch

gogerdhores f gogerdhoresow toddler (girl)

gôlyans m partying

gour m gwer man

gour-stap m stapys man’s step

gwil wis phr make believe

hegas adj disagreeable

jardyn m garden

keas v shut

kel adj secret

kesky v admonish

kevrînecter m mysteriousness

kew f kewyow compound

kynvan m wailing

kyny v wail

lettrys adj literate

manor m manoryow manor

Memsahyb title Memsahib

mercy m mercy

Me’syk = Mêstresyk

mus See ownek mus

nehus adj fretful

nors f norsys nurse

nosweyth adv at night

omgeles v hide

ordyr m ordrys order

othobmak adj desperate

ownek adj frightened

ownek mus phr panic-stricken

qwiet adj quiet

raylya v scold

ros Sharon col rosen hibiscus

Sahyb title Sahib

scolkya v creep

scrînva f grinding teeth

solas m entertainment

tavasa v scold

turontus adj tyrannical

tys ha tas phr alternately

veranda m verandas veranda

wastys adj desolate