Gorwel Gyllys dhe Goll - lovinglivingcornish

James Hilton

Enep North Qomolangma (Everest), Tybet

Skeusen gans Luca Galuzzi

RAGLAVAR

Yma Gerva awoles

Losk syger o an cygarow solabrÿs, hag yth esen ny ow tastya an sort a dhydùll yw ûsys dhe drobla cothmans a’n dedhyow scol passys pell alemma, pàn usy an dus-ma ow metya unweyth arta, avell tevysogyon, hag y ow cafos an grônd kemmyn intredhans dhe vos byhanna ès dell vynnens cresy kyns. Rutherford o auctour a novellys; Wyland o Scryvynyas i’n Canaseth; ganso ev yth en ny haneth faverys dre gynnyow in Tempelhof – faverys, dhe’m gorgîs, adar yn lowenek, mès i’n cher cosel-na may coodh dhe lÿscannas y sensy parys ha’y attamya orth ocasyon a’n par-ma. Ny vynsa tra vÿth agan tenna warbarth, lyckly lowr, na ven ny try Sows dybrias in pencyta dramor; ha’n honen-wiryonsys a wodhyen vy remembra tùch anodho in Wyland Tertius, scon y feuma ervirys nag o an gnas-na gwedhrys poynt, na fors py seul bledhen a wrug tremena, hag ev kemerys i’n Ordyr Vyctôrya Rial kyn fe. Rutherford o gwell genef; gwas athvesys yn tâ a’n flogh-na, ascornek ha fur abrÿs, neb a wren vy gormesy hag omdhon orto uhel ow dewfrik, tys ha tas i’n termyn coth. Yth o gwirhaval ev dhe dhendyl meur moy mona, hag in bêwnans rycha y les, ages pùb a’gan dew erel, ha mes a hemma y sordya in Wyland hag ina vy an unn emôcyon o kesparthek intredhon: myjyn envy.

An kynnyow, bytegyns, banna nyns o dyfreth. Vu dâ a’gan bo dhe jynys brâs an Luft Hansa, devedhys a bùb rann Ewrôpa Cres bys i’n airenva-ma; ha pàn veu tewlwolow, ha’n faclow ark anowys, an syght a wainyas splander feythus ha dramatek. Y teuth onen a’n airennow a Bow an Sowson. Hy lewyador, cowl-wyskys in airdhyllas poos, a rôsyas ryb agan bord ha salusy Wyland, na’n aswonys màn orth an kensa golok. Warlergh an stranjer dhe vos comendys dhe bùb huny wosteweth, ev a veu gelwys may jùnya dhe’n company. Den yonk o va, plesont ha jolyf; ha’y hanow o Sanders. Wyland a gêwsys gans dyharas ow tùchya an caletter aswon neb den pàn vo côta hir ha basnet air adro dhodho; ha Sanders a worthebys in unn wherthyn: “Ogh hemma my a wor yn pòr dhâ heb wow. Dar ny veuv vy in Bascùl?” Wyland a wharthas kefrÿs, mès le a’y vodh, ha’n kescows ow mos in ken testen.

Sanders o keworrans sêmly dh’agan parcel vian, hag yth esen ny oll owth eva tomals coref. Ogas ha deg eur Wyland êth pols in kerdh, rag keschaunjya geryow gans nebonen a’y eseth orth bord aral, ha Rutherford a leverys in aswy sodyn i’gan clattrans: “Ha ny ow cowsa, ty a wrug namnygen compla Bascùl. Y’m beus an tyller-ma godhvedhys neb gradh. Pandra leversys wharvos ena?”

Sanders a vinwharthas tamm gohelus. “Ogh, ny veu ma’s spot a frommans, termyn esen vy i’n Airlu.” Saw ev o den yonk na ylly pell sconya kyfya. “In gwrioneth, neb Afgan pò Afrîdy pò pollat a’n par-na a ladras onen a’gan bùssow, ha’n very dyowl o dhe brena ragtho, convedhes dell wodhowgh. Nefra ny glêwys kepar dyvethter. An javal a wrug contraweytya an lewyador, cronkya clamder dhodho, kibya y aparell, ha crambla i’n cabyn lewyas heb den vÿth dh’y spia. Ev a wodhya dyswedhes oll an sînys kefrÿs yn ewn, hag otta va, derevys dhe’n air, ha snell mes a wel. Ha’n trobel lacka oll: bythqweth na dheuth arta.”

Rutherford a’n jeva trèm a les pigys fest.

“Peur happyas hemma?”

“Ô – nans yw bledhen, nes lowr. Mis Mê, nawnjek try onen. Th’esen ny charjyes dhe dhon dynasogyon a vynna scappya a Bascùl dhe Peshawùr awos an whêldro – ha why martesen ow perthy cov anedhy. I’n tyller y feu nebes kedrynn. Scant ny wharvia na hen. Wèl, y wharva defry – dar ny wrug prevy an lavar ‘ry dyllas, dry den’?”

Rutherford o pigys stella. “A ny settsowgh moy ès unn gwas dhe witha airen in kemmys peryl?”

“Indella ny a wre pàn ve airen ow carya soudrys, mès an jyn-ma o specyal. Byldys rag neb maharaja worth an dallath – jyn dhe wul prattys air. Y fedha ûsys gans pobel an Arwhythrans Eyndek rag hedhes bys uhelder brâs in Cashmîr.”

“Ha bythqweth ny dheuth an jyn dhe Peshawùr?”

“Bythqweth dhy, na bythqweth tirys in ken le, kemmys a yllyn ny helerhy. Ot an coyntys i’n dra. Mès an lader mars o den a’n trîbys, êsy yw soposya dell êth dhe’n menydhyow, ha’y borpos dhe vos sêsya an dremenysy rag daspren. Hag oll an re-na ledhys, cresy dell yller, neb fordh. Yma tyleryow pâls orth an or ahÿs, le may hyll airen codha dhe’n dor heb derivadow vÿth.”

“My a wor an ehen-na a bow yn tâ. Pan lies tremenyas?”

“Peswar, dell dyba’. Try den hag unn certan myssyonydhes.”

“A veu onen a’n dus, pàr hap, cries Conway?”

Sanders o sowthenys apert. “Wèl, beu defry. ‘Glory’ Conway – o va aswonys dhis?”

“My hag ev, yth esen i’n keth scol,” yn medh Rutherford, tùch omgelus; rag yth o an gwir, inwedh mencyon nag o desedhys dhodho, dell wodhya va yn teg.

“Ev o gwas brav lowr, herwyth myns a veu whedhlys a’y wrÿth in Bascùl,” Sanders a bêsyas.

Rutherford a sînas assentyans. “Eâ, heb dowt … saw ass yw pòr goynt … pòr goynt …” Ev a wrug, dell hevelly, y dhascùntell y honen wosa prÿjweyth pàn wandras y vrÿs. Ena ev a leverys: “Bythqweth ny veu derivys i’n paperyow, poken my a wrussa sur redya a’n dra. Prag na veu?”

Ancombrys o Sanders adhesempys, ha namnag esa ow rudhya, dell vynsen vy desmygy. “Rag leverel an gwir,” ev a worthebys, “dre hap my a dhyskeveras moy ès dell dhegoth. Pò martesen ny vern na fella – y fÿdh nowodhow coth soladhÿdh in pùb bewdern, ha pùb basâr. I’n tor’-na y feu gwrÿs in taw tavas – yw dhe styrya, taw adro maner oll an dra. Neppÿth mothow. Ny dherivys tus an governans ma’s bos onen a’ga jynys wàr stray, ha campolla henwyn an re o gyllys ganso. Neppÿth na vedha pobel a’n tu ’vês ow syglêwes meur.”

I’n prÿs-ma Wyland a jùnyas dhyn arta, ha Sanders a drailyas dhodho in hanter-omdhyvlâmyans. “Dar, Wyland, y fynna’n wesyon-ma ow kêwsel a ‘Glory’ Conway. My a wrug, er y wu, dyscudha drolla Bascùl – govenek na wreta fors?”

Yth esa Wyland ow tewel pols yn sevur. Dell o ôpyngwelys, ev a resa kesseny gorholeth a gortesy dhe gestrevesyk hag ewnhenseth sodhogyl. “Dhe’m breus vy,” yn medh wàr an dyweth, “yth yw dieth y wul in whedhel scav. My a garsa cresy dell vynnowgh why airenoryon sevel a’gas onour orth tavas hir arâg tus.” Wosa rebukya an den yonk indelma, ev a drailyas yn moy gracyùs dhe Rutherford.

“Heb mar, ny vern i’th câss jy, mès sur ty a wra convedhes bos res traweythyow mailya wharvedhyans in nebes kevrîn pàn vo pell wàr an or.”

“Wàr an tenewen aral,” Rutherford a worthebys yn sÿgh, “yma debron uthyk rag godhvos an fêthyow.”

“Bythqweth ny vôns y cudhys orth den vÿth a’n jeva chêson gwir dh’aga godhvos. Yth en vy sodhak in Peshawùr i’n eur-na, ytho my a’n afyth. Esa Conway aswonys dhis yn tâ – wosa’n dedhyow scol?”

“Bohes venowgh in Rÿsohen, ha ny ow metya tro ha tro dre jauns wosa henna. A wres dhejy dos lower torn wàr y bynn?”

“In Angora, pàn esen vy i’n Canaseth ena, metya unn pò dyw dreveth.”

“O va dâ genes?”

“My a’n sensy connek, saw tùch lows kefrÿs.”

Rutheford a vinwharthas. “Connek o va certan. Y wythres ûnyversyta o moyha tanek – erna dardhas an Gwerryans. Cris Blou Revyans ha golow splann i’n Ûnyon ha pêwas rag hemma, henna, ha ken – kefrÿs, my a recken, ny wrug vy bythqweth clêwes gwell pyanyth. Gwas marthys y lies talent – a’n ehen a vynsa Jowett comendya, dre lycklod, avell penvenyster a dheu. Bytegyns, in gwiryoneth, nyns o va clêwys brâs i’n termyn warlergh an dedhyow-na in Rÿsohen. An Gwerryans a wrug, dell wodher, goderry y fordh. Ev o pòr yonk ha sur ev a wodhevys an brâssa rann anodho.”

“Ev a veu golies dre neb tanbellen,” Wyland a worthebys, “saw nyns o tra sad. Ev a sewenas yn tâ lowr, kemeres medal an Ordyr Servys Bryntyn in Frynk. Dhana my a grÿs y vos gyllys arta dhe Rÿsohen avell sort a dhescador scolheygus. My a wor dell etha dhe’n Ÿst i’n vledhen dew onen. Ev a gafas whel heb oll an darbaryans ûsys drefen y davosow a’n Dùryan. Moy ès unn soodh a’s gwrug ev.”

Rutherford a vinwharthas moy ledan. “Ena, dowt vÿth, pùptra yw styryes plain. An istory ny wra nefra dyskevera pygemmys splander yw scùllys in decôdya paperynnow pùb jorna a’n Sodhva Dramor hag ow tendya tus gans cùppys tê in lies kenwes an Canaseth.”

“Th’esa Conway in servys an gonsùlyow, adar lÿscanasek,” yn medh Wyland, gothys y dhysdain. Cas bos scafter cows ganso, hèm o cler, ha ny wrug ev protestya, wosa nebes moy hûmour a’n keth sort, ha Rutherford ow sevel in bàn rag departya. An eur o dewedhes yn tâ, ha my a leverys my dhe dhyberth kefrÿs. Cowntnans Wyland pàn esen ny ow kemeres cummyas teg o whath onester sodhogyl in sùffrans tawesek, mès Sanders o pòr golonnek, ow leverel bos gwaityans dhodho metya arta genen nepprÿs.

Porposys en vy dhe gemeres train treusvrâstirek, neb eur pòr lomm a’n myttyn avarr, ha Rutherford a wovynnas, pàn esen ny ow cortos taxy, mar mynnen spêna an mên-speyss in y ostel ev. Yth esa parleth dhodho, yn medh, may hyllyn ny kestalkya. My a leverys hemma dhe vos gwyw glân, hag ev ow cortheby: “Brav. Gas ny dhe gêwsel a Conway, mar nyns os cowl-anies a’y story.”

My a leverys nag ena màn, ha scant nag o va aswonys dhymm kyn fe. “Ev a worfennas i’n scol pàn en vy drehedhys dhe’m kensa degolyow, ha bythqweth ny veun ny metyes wosa henna. Saw ev o cuv dhymm dres kynda, unn treveth. My o scolor nowyth ha nyns esa skyla i’n bÿs prag y whrug ev an pÿth a wrug defry. Ny veu ma’s trufyl, mès my a’n remember benytha.”

Rutherford o assentys. “Eâ, pòr dhâ veuva genama vy inwedh, kyn y’n gwelyn kefrÿs termyn marthys cot mar teuta ha’y vusura.”

Y sewyas taw tùch stranj, ha ny apert ow predery kettep penn adro dhe dhen a veu meur moy y bris genen ès dell ve dhe vrusy herwyth kestavow mar wallus. Lies torn wosa henna my a dheuth warbynn re erel, hag y metyes ganso yn furvus ha rag tecken kyn fe, a’n remembra ev yn pòr lew hogen. Barthusek o va, certus, avell den yonk, ha dhymmo vy, abàn wrug y vetya ev i’m oos gordhya gorwer, romantek dyblans yw whath ow hovyon anodho. Ev o hir y gorf ha sêmly dres ehen, hag ev ow qwary sport yn fryntyn, kefrÿs ow qwainya pùb sort a bêwas scol. Pendescador neb termyn, tamm sentemental, a grias y oberow “gloryùs”, hag indelma dhodho y feu les’hanow. Ny ylly ken den saw ev, martesen, y wodhevel. I’n Ceremony Pêwas Scol ev a wrug areth i’n Grêca, dell y’m beus cov, hag in drâma scol y rosa performans adhevîs. Yth esa neppÿth o Elyzabetan in y natur – liester êsy y deythy, y semlant dâ, y gesunnyans whethfys a wythres a’n corf gans gwythres a’n brÿs. Neppÿth kepar ha nas Philip Sidney. Wharheans an jÿdh hedhyw scant ny yll maga pobel a’n par-na.

My a wrug compla an dra dhe Rutherford, hag ev a worthebys: “Eâ, gwir, ha dhyn ny yma ger arbennyk rag dysprêsya an bobel-na – y fedhyn orth aga cria ‘dilettanti’. Dre lycklod y fedha ken re ow cria Conway indella, tus kepar ha Wyland, rag ensampyl. Kerys very nebes yw Wyland genef. Cas genam yw y gynda – oll y fowt perthyans ha’y veneth a vobauns. Ha brÿs a’n chif-prefect yn tien, a wrusta merkya? Lavarennow ‘sevel a’gas onour’ ha ‘tavas hir arâg tus’ – par ha pe an Empîr bohes moy a’n jowl ès Scol Domynyk ha’y fympes class! Nefra ny allaf diank a’n sahyb canasow-ma.”

Ny êth drîvyes nebes strêtys heb cows, ena ev a wrug pêsya: “Byttele, ny garsen vy hepcor an haneth. Experyens coynt o dhymm, clêwes Sanders ow terivas an whedhel-na a’n anethow in Bascùl. Rag my a’n clêwas unweyth kyns, adar dhana y gresy ewn. Unn rann o va a whedhel brâssa y fancy dhe voy, na’m bo rêson vÿth dh’y gresy nes, wèl, ma’s unn rêson o fest tanow. Lemmyn yma dew rêson yw fest tanow. Bÿdh sur nag ov vy den anfel yw êsy dhe dùlla. My a spênas termyn hir ow viajya omma ha dy, ha my a wor fatell eus taclow stranj i’n bÿs – hèn yw, mara’s gwelyth, dha honen, mès bohes venowgh pàn glêwy anodhans orth nebonen ken. Bytegyns …”

An pÿth esa ow leverel, ev a gonvedhas desempys, dell hevelly, na ylly stryrya dhymm meur, hag ev ow coderry gans wharth. “Wèl, unn dra yw sur – cammen na vynnaf kyfya Wyland. Y fia kepar ha tria gwertha bardhonak epyk dhe Tit-Bits. Gwell vÿdh chauncya ow lùck orthys sy.”

“Re larj pàr hap yw dha vreus ahanaf,” my a brofyas.

“My a breder ken, awos redya dha lyver.”

Ny wrug vy mencyon vÿth kyns henna a’n scrif teknegyl lowr-na (newrologyth nyns yw ‘shoppa’, res alowa, may whansa pùb huny y vysytya), ha Rutherford dhe glêwes anodho o marth plesont genef heb namoy. Henna my a leverys, hag ev a worthebys: “Wèl, th’o tra dhe’m les, awos covgoll dhe vos nepprÿs any Conway.”

Ny o devedhys dhe’n ostel hag ev dhe gemeres y alwheth orth an porthor. Pàn esen ny ow mos dhe’n pympes leur in bàn ev a leverys: “Oll hemma yw only helghya delyow. In gwiryoneth, nyns yw Conway yn farow. Dhe’n lyha, nyns o va marow nebes mîsyow alemma.”

My ny yllyn ry ger in spâss ha termyn cul an ascendyans i’n eskyner. Tecken a’y wosa i’n dremenva my a worthebys: “Os sur a henna? Fatla wodhes?”

Hag yn medh ev, ha dialwhedha y dharas: “Drefen my a wrug viaj ganso dhia Shanghai dhe Honolulu in lîner Japanek, mis Du dewetha.”

Ny gêwsys ev arta ernag en ny attês in caderyow brehek, kettep gwas gans dewas ha cygar. “Wèl, yth esen vy in Chîna i’n kynnyaf rag degolyow. Y fedhaf ow qwandra pùb termyn adro. Ny welys Conway nans o lies bledhen. Ny wrussyn ny kesscrefa bythqweth ha res yw alowa na veuva lower torn i’m preder, ha’y vysach ow tos dhymm heb caletter vÿth pesqweyth may fennen y formya i’m cov kyn fe. Wosa vysytya cothman in Hankow yth esen vy ow tewheles i’n train uskys dhe Pekin. Wàr an train my a wrug keskêwsel dre hap gans Ughvam a neb whereth cheryta Frynkek. Yth esa hy ow viajya dhe Chung-Kiang, tyller hy lenjy, ha hy ow kemeres plesour, awos my dhe wodhvos nebes Frynkek, ow clattra genef a’y negys hag oll a’y ober. Bohes perthyans a’m beus, in gwiryoneth, a whel an vyssyonêrs, saw my yw parys dhe amyttya, dell vÿdh lies huny hedhyw i’n jÿdh, bos an Romans in class heb parow, rag ymôns y dywysyk ha ny garsens fâcya bos brâsyon in bÿs leun a gen renkyow. Now, na fors. An poynt yw hemma – an venyn-ma pàn gêwsys a glojy hy myssyon in Chung-Kiang, a gomplas câss a fevyr o drÿs dhodhans nebes seythennow alemma, neb den Ewrôpek, dell dybens, kyn na ylly ev styrya pyw o va, na nyns esa dùstuny honensys ganso. Y dhyllas o teythiak a’n pow, mès moyha bohosak, ha pàn veuva recêvys gans an lenesow ev o clâv dres ehen. Ev a wor kêwsel Chînek yn frôsek, inwedh Frynkek dâ lowr, ha’m cowethes a’n train ow surhe fatell gêwsys ev, kyns ès convedhes kenedhlegeth an lenesow, i’n Sowsnek fin y leveryans kefrÿs. My a worthebys scant nag o fenomenon a’n par-ma dhe dhesmygy, ha govyn anedhy in scafter cows fatl’ylly merkya leveryans fin in tavas na wodhya hy. Wosa jùnya dhe’m ges a’n dra hag erel, hy a’m gelwys wàr an dyweth dhe vysytya an myssyon mara happyen vy bos in y ogas nepprÿs. Henna ha my dhe ascendya Everest in bàn, ùnlyckly êns y nena, dell hevelly, i’n kethsam degrê; ha pàn deuth an train dhe Chung-Kiang my a shakyas hy dorn, lel ow edrek bos an kestaf gwallus-ma dewedhys.

“Dell happyas, bytegyns, my o devedhys in Chung-Kiang arta kyn penn nebes ourys. An train a gemeras torrva unn vildir pò dew pella wàr an fordh, ha’gan herdhya meur y galetter dhe’n gorsaf wàr dhelergh, may clêwsyn sur na ylly jyn sewajya bos kerhys scona ès dêwdhek our. Wharvedhyans a’n par-na yw tra venowgh lowr wàr hensy horn Chîna. Y’m bo hanter-dÿdh dhana rag bêwa in Chung-Kiang – ha my determys dhe acceptya galow an venyn vas, ow vysytya an myssyon.

“My a’n gwrug, ha cafos wolcùm colonnek, kyn feu marth kefrÿs, dell o dhe wetyas. Intra’n taclow moyha cales dhe ùnderstondya martesen, dhe seul nag yw Catholyk, a vÿdh pan ês a yll pùb Catholyk kesunnya serthter sodhogyl gans efander brÿs ansodhogyl. Yw henna re gompleth? Ny vern, byttele, pobel an myssyon-na o parcel plesont teg. Otta prÿs boos parusys dhymm warlergh le ès unn our, ha medhek Cristyon yonk a Chîna esedhys rag debry genef, ow kestalkya prest in kemmysk jolyf a Frynkek ha Sowsnek. Wosa henna, ev ha’n Ughvam a’m hùmbroncas dhe’n clojy, hag y fest prowt anodho. My a dherivys dhodhans fatell en vy screfor, hag anjy o sempel lowr a’n nas dhe vos frommys lowen, ow predery my dh’aga settya oll in lyver.

“Ny a gerdhas an gweliow ahÿs, ha’n medhek ow styrya an câssys. An tyller o glanyth heb nàm ha menystrys apert yn hardh. Ankevys genef a veu an den clâv kevrînek ha’y leveryans fin a’n Sowsnek, erna warnyas an Ughvam ny dhe dhos bys dhodho i’n eur-ma. Ny welys vy an den marnas kil y benn; yth esa va, dell hevelly, ow cùsca. Y feu profyes my dhe gêwsel orto in Sowsnek, ytho my a leverys ‘Good afternoon’, o an kensa ger, heb bos meur y awen, a dheuth dhe’m tavas. An den a dherevys desempys y wolok ha gortheby ‘Good afternoon’. Awotta defry: y leveryans o deskys dâ. Saw ny veu tecken rag kemeres marth, rag my a’n aswonys ev solabrÿs, in spit dh’y varv ha’y semlant o chaunjys yn tien ha’n feth na wrussyn ny metya dres termyn mar bell. Yth o Conway. Certan en vy bos hemma Conway, mès mara pena ow predery polta my a vynsa ervira martesen na ylly bos màn. I’n gwella prÿs my a wrug dell inias an ocasyon heb let, ow cria y hanow ha’m hanow vy in mes, ha kynth o mir orthyf heb sin dyblans y bosaf aswonys ganso ev, pòr sur veuma nag esa dowt vÿth a’n dra. Y kefys neb sqwychyans bian coynt a geheryn y fâss, dell wrug vy merkya kyns, ha’y lagasow o kepar ha’n re may fedhen ny, tus a Balliol, ûsys dhe leverel aga bos meur moy Blou Kergraunt ès Rÿsohen. Saw dres henna oll, ev o den nag esa dowt vÿth dhe gafos anodho nefra – y weles unweyth, y aswon benytha.

“An medhek ha’n Ughvam o, heb mar, pòr entanys. My a leverys an den dhe vos aswonys dhymm, y vos Sows, ha cothman ahanaf, ha mar ny’m aswon vy, yth o res y gov dhe vos kellys. Y a wrug assentya, meur aga marth, ha ny a gùssulyas adro dhe’n câss termyn hir. Ny wodhyens y clerhe, wàr neb cor, pan maner a veuva devedhys dhe Chung-Kiang i’n plit-ma.

“Rag gul an whedhel yn cot, my a veu trigys i’n tyller moy ès dyw seythen, ha’m govenek o inia wàr Conway remembra neppÿth. Spêda ny’m bo, mès ev a veu sawyes yn corforek, ha ny ow kestalkya tomals. Pàn derivys vy dhodho heb tùll na gil pyw ena ha pyw o ev, dov lowr y whrug ev, adar argya. Lowenek evyn o va, neb fordh andyblans, ha pÿs dâ a’m company. In gorthyp dhymm, pàn brofys y hùmbronk tre, ev a leverys only ‘ny’m deur’. Tamm uthyk o gweles an fowt-ma a whans personek. Kettel yllyn, my a restras agan departyans. My a gyfyas cothman in sodhva an consùl in Hankow, ha’n tremencummyas ha’n dogvennow erel a veu provies indella heb an froth a wharvia ken. Yth hevelly gwell genef abarth Conway gwitha, in gwir, oll an dra rag nôtyans poblek, pell dhyworth penlînennow an nowedhys, hag in henna my ow seweny gwynn ow bÿs. Dhe’n gwask, heb dowt, y fia jàm dhe’n sconsen.

“Wèl, ny êth mes a Chîna in maner pòr gemmyn. Scath wàr an Yangtse dhe Nanking, ena an train dhe Shanghai. Yth esa lîner Japanek ow tyberth in viaj dhe ’Frisco an keth nos-na, ytho ny a fystenas yn frâs ha kemeres trumach ino.”

“Assa wrusta ’barth ev yn hel,” yn medhaf.

Rutherford ny nahas. “Ny vynsen vy gul kemmys, dre lycklod, rag ken den vÿth,” ev a worthebys. “Saw an gwas-ma a’n jeva neb certan teythy, nena ha pùb eur oll – cales yw styrya, mès y feu plesour gul oll ow ehen.”

“Eâ,” yn medhaf in unn assentya. “Th’esa hus arbennyk dhodho, dynyecter a neb kynda gwiryon, ha wheg yw remembra henna lemmyn kefrÿs, ha my orth y weles i’m cov, kynth esof ow predery anodho whath avell scolor ha lavrak crycket in y gerhyn.”

“Dieth yw, na welsys Conway pàn esa in Rÿsohen. Splann o va yn tien – ken ger ny vÿdh nes. Wosa an Gwerryans y fedha pobel ow leverel y vos dyffrans. Hèn yw kefrÿs ow breus avy. Saw sur oma fatell goothvia dhodho, drefen y lies talent, gul uhella whel. Oll an stoff-na a’y Vrâster Bretennek, nyns yw an pÿth a vynsen vy cria resegva wyw dhe dhen meur. Ha Conway o defry – pò y talvia bos – meur. My ha ty re beu in y lôk, ha heb gorlywans my a lavarsa hemma dhe vos experyens na vynnyn ankevy nefra. Ha kefrÿs pàn veuv omvetyes ganso in Chîna pell aberveth, hag ev gwag a’y vrÿs, an termyn eus passys may feu kevrîn, whath yth esa ino an golonen goynt-na a dhynyecter.”

Rutherford a cessyas y whedhel in unn berthy cov, ena pêsya: “Dell yllysta cresy, ny a wrug nowedhy agan felshyp wàr an gorhal. My a dherivys myns a wodhyen adro dhodho, hag ev ow syglêwes, maner mayth hevelly absùrd ogasty. Ev a remembras yn cler pùptra a wharva wosa y dhevedhyans in Chung-Kiang, hag otta ken poynt may kemeryth les martesen: ny wrug ankevy y lies yêth. Ev a leverys, rag ensampyl, fatell wodhya y vos plethys neb fordh gans Eynda, awos ev dhe gêwsel Eyndek-Ùrdû.

“In Yokohama an gorhal a veu leun, ha kefys mesk an dremenysy nowyth o Sieveking, an pyanyth, wàr y fordh dhe berformya steus ilow i’n Stâtys Unnyes. Ev o onen a’n dus esa ow kynyewel orth agan bord, hag ev ow keskêwsel traweythyow gans Conway i’n Almaynek. Indella ty a wel Conway dhe vos cowal normal a’n tu ’vês. Marnas y govgoll, nag o dysqwedhys in daromres kemmyn, tra vÿth ny hevelly amyss.

“A verr spÿs wosa gasa Japan, Sieveking o perswâdys dhe wul daskenys pyanô i’n gorhal, ha my ha Conway ow mos dh’y glêwes. Ev a berformyas yn tâ, heb mar: nebes Brahms ha Scarlatti, ha lies darn Chopin. Unweyth dywweyth my a dêwlys golok wàr Conway ha jùjya ev dhe gafos plesour ino oll, dell o dhe wetyas, a wel dh’y dhedhyow mûsycal y honen. Wàr benn an dowlen y feu an show strechys in kevres encôrs yn anfurvus a wrug Sieveking vossawya, yn pòr garadow dell dybyn, dhe barcel bian a dhywysyon adro dhe’n pyanô. Arta ev a berformyas Chopin dhe’n brâssa rann; arbenycter yw henna dhodho, dell wosta. Wàr an dyweth ev a dhybarthas a’n pyanô ha mos tro ha’n daras, sewyes whath gans y dhyskyblon, ha breus apert dhodho a’n re-ma dell gafsons lowr solabrÿs. I’n mên-termyn y talathas wharvedhyans astranj. Yth esa Conway, a’y eseth orth an rîvennek, ow seny neb darn uskys bew nag o dhymm aswonys, mès Sieveking a veu tennys wàr dhelergh in frommans a veur gris, hag ev ow covyn pÿth o. Conway, wosa taw hir ha tùch coynt, ny ylly gortheby ma’s na wodhya pandr’o. Sieveking a grias ass o ancresadow, hag ev entanyes dhe voy. Conway dhan a strîvyas uthyk tra in corf ha brÿs rag remembra, ha leverel worteweth an dra dhe vos studhyans o compôsys gans Chopin. Nyns esen vy orth y gresy, ha ny veu marth dhymm pàn y’n nahas Sieveking yn tien. Conway bytegyns a sorras desempys a’n mater – ha sowthan warnaf, awos ev dhe dhysqwedhes mar vohes emôcyon a bùptra bys i’n eur-na.

“‘A was ker,” Sieveking a blaintyas, “my a wor pùptra oll re beu compôsys gans Chopin i’n bÿs, ha my a’gas afyth na scrifas ev bythqweth an darn a wrussowgh seny namnygen. Y halsa ev y scrifa, awos an darn dhe vos warlergh y gis ev, qwit ha glân, mès ny’n scrifas poynt. My a’gas defy dhe dhyscudha dhymm an ilow may fe dyllys in scrif.’

“Ha Conway a worthebys wosa polta: ‘Eâ gwir, lemmyn my a remember, bythqweth ny veu pryntys. Y’n gorama vy dre dhos warbynn den, o onen a dhyscoryon Chopin i’n termyn eus passys … Otta ken darn, heb y dhylla, a dheskys vy dhyworto.’”

Rutherford a’m studhyas gans y lagasow pàn wrug pêsya: “Ny wora’ mars os mûsycyen, saw kefrÿs mar nyns os, heb dowt y hylta desmygy neb gradh pykemmys o Sieveking entanys, ha my inwedh, pàn esa Conway ow seny ilow dhe voy. Dhymmo, heb mar, yth o golok sodyn, sowthan brâs, aberth in y dermyn a veu – ot an kensa dùstuny oll a dheuth dhe scappya. Sieveking êth down i’n problem mûsycal-ma, o ancombrynsy teg, convedhes dell wosta pàn dryllyf dhe gov fatell veu Chopin marow i’n vledhen 1849.

“An wharvedhyans o maga pell dres ùnderstondyng, neb fordh, may coodh dhymm keworra pàr hap fatell esa testyon hanter-ugans dhe’n lyha, ha professour penscol Calyfornyan intredha. Êsy, heb mar, dhe leverel nag o styryans Conway possybyl yn cronologyl, poken ogasty nag o; mès res whath styrya an mûsyk y honen. Mar nyns o dell bretendya Conway, dhana pÿth o va wàr an dyweth? Sieveking a’m afydhyas an dhew dharn-na, dyllys mara pedhons, a via inter taclow pùb virtuoso kyn penn whe mis. Hemma a dhysqwa breus Sieveking, gorlywans kyn fe.

“Wosa lies dadhel i’n prÿs-na, ny yllyn ny agria tra vÿth, rag yth esa Conway ow clena orth y styryans, ha semlant sqwith pàn dalathas warnodho, y gemeres in mes a’n rûth o oll ow freder, rag may halla mos dhe’n gwely. Y feu dewetha ger ow tùchya gul platennow fonografek. Sieveking a leverys ev dhe restry pùptra peskytter may fe devedhys dhe Ameryca, ha Conway a ros promys dhe berformya dhyrag an mycrofôn. Dieth brâs yw, dell hevel dhymm yn fenowgh, dhe bùb poynt a wolok, na ylly ev colenwel an promys-na.”

Rutherford a wrug mir scav wàr y euryor ha poosleva fatell vedha dhymm plenta termyn rag cafos ow thrain, ha’y whedhel ogas gorfennys. “Rag i’n nos-na – nos an ilow – Conway a dhascafas y govyon. Yth esen ny kettep penn i’n gwely, ha my a’m groweth heb cùsca, pàn deuth ev dhe’m cabyn ha talkya. Y fâss o calesys in cowntnans, ny allaf y dhescrefa ken, a dristans crev – sort a dristans ollkemmyn, mara codhes convedhes, neb Wehmut py Weltschmerz, pò pynag a’n crio an Jermans. Ev a leverys y hylly remembra pùptra, ha fatell dhewhely dh’y vrÿs pàn esa Sieveking orth y vûsyk, wostallath only in dralyow kyn fe. Ev a wrug esedha termyn hir wàr amal ow gwely, ha my a wrug dhodho gorra y doth y honen ha’y vaner y honen dh’y dherivas. My a leverys y fedha dâ genam y govyon dhe vos dewhelys, mès edrek genef mars o va whensys solabrÿs na vêns y defry. Ev a drailyas y wolok dhymm ha’y lavar i’n tor’-na a vedhaf sensy pùb dÿdh avell prais marthys uhel. ‘Grâss e dhe Dhuw, Rutherford,’ yn medh, ‘ty yw abyl dhe dhesmygy taclow.’

“Wosa termyn my a’m gwyscas ha’y berswâdya dhe wul in ketelma, ha ny êth ha kerdhes hÿs ha hÿs wàr flûr an scathow. An nos o cosel, sterennek ha pòr domm, ha dhe’n mor yth esa semlant gwynnyk ha glusek, kepar ha leth tew. Marnas crèn an jynys, y halsen ny bos ow pâcya wàr rôsva ryb an lann. My a wrug alowa Conway dhe dhêwys y fordh y honen heb gorra qwestyons orth an dallath. Adhia derry an jÿdh y gêwsy worteweth in unn rew, ha’y fynyshya pàn veu termyn hawnsel ha’n howl ow shînya pooth. Pàn lavaraf ‘fynyshya’ nyns yw dhe styrya na worta tra vÿth dhe dherivas wosa kensa confessyon. Ev a lenwys lies aswy a bris dres an peswar our warn ugans warlergh henna. Ev a veu pòr isel y jer, ha ny ylly cùsca, ytho namna wren ny talkya heb powes. Gwaitys o an gorhal dhe dhrehedhes Honolulu ogas ha cres an nessa nosweyth. Ny a gemeras dewosow i’m cabyn gordhuwher; ev a gemeras cummyas teg ogas ha deg eur, ha bythqweth ny’n gwelys arta.”

“Ny vynnys lawl –” Otta pyctour i’m brÿs: omladhans pòr gosel, pòr dhetermys, a welys unn jÿdh wàr scath an post inter Holyhead ha Kingstown.

Rutherford a wharthas. “A Dhuw, nâ – nyns o va den a’n kynda. Ny wrug ev ma’s slyppya in kerdh. Êsy o londya, saw cales dre lycklod a veu goheles bos helerhys pàn jarjys vy pobel dh’y sarchya, dell wrug avy heb mar. Moy adhewedhes my a wodhya y vos sewenys ow jùnya dhe varners scath bananys, rag mos soth dhe Fîjy.”

“Fatell wodhyes henna?”

“Cudyn vÿth. Ev a scrifas dhymm, warlergh tremis, dhia Bangcok, ow tanvon checken rag pê an costow a spênys vy anodho. Ev a’m grassas ha leverel y vos pòr yagh. Ev a leverys inwedh ev dhe vos parys dhe dhallath wàr viaj hir – dhe’n north-west. Hèn o oll.”

“Pandr’o dhe styrya?”

“Eâ, andyblans lowr, a nyns yw? Yma lies tyller a’n north-west dhe Bangcok. Berlin kefrÿs, in gwir.”

Rutherford a cessyas y gows ha lenwel ow gwedren ha’y wedren ev. Yth o whedhel stranj – poken ev a’n derivys indella; scant ny wodhyen vy pyneyl. An rann anodho a dùchyas an ilow, yth o honna orth ow piga meur dhe le ages an kevrîn a dhevedhyans Conway in clojy an myssyon Chînek; ha my a leverys ger i’n qwartron-ma. Rutherford a worthebys y bosons in gwiryoneth dyw rann a’n keth problem.

“Wèl, fatell wrug ev dos dhe Chung-Kiang?” my a wovynnas. “Hag ev ow clerhe pùptra dhys i’n nos-na wàr an gorhal?”

“Ev a glerhas nebes adro dhodho, ha my a via gocky, wosa dyskevera kemmys dhis, mara pen kelus a’n remnant. Saw, kyns oll, yth yw whedhel hirra ès dell alsen vy scant lînenna kyns ès ty dhe dhyberth rag cafos an train. Ha pella, dre hap, yma êsya fordh. Anvenowgh a’m bodh y carsen vy dyscudha castys ow galwans vylen, saw in gwiryoneth yth esa whedhel Conway, pàn wrug vy pondra anodho, o dynyak dres ehen. I’n kensa le my a scrifas nôtennow sempel warlergh agan lies kescows wàr an gorhal, rag na wrellen ankevy manylyon; wosa henna, pàn dalethyn dos in dalhen certan rannow a’n dra, my o inies dhe wul moy, dhe formya an scommow scrifys ha remembrys in unn prenn. Ny vynnaf leverel my dhe dhesmygy taclow nowyth na dhe jaunjya taclow coth. Yth esa devnyth pâls i’n pÿth a dherivys Conway dhymm: ev o cowsor frôsus ha teythy naturek ganso rag meneges airgelgh. Kefrÿs, res yw avowa, my a brederys my dhe dallath ùnderstondya an den y honen.” Ev êth dhe scryp lether ha kemeres fardel a dhornscrif tîpyes in mes. “Wèl, otta va, heb whetha corn, ha ty a’n jùj dell vynnys.”

“A wrama convedhes an lavar-ma dhe styrya nag yw gwaitys my dh’y gresy?”

“Ogh, heb bos gwarnyans mar dhyblans. Saw mara’n cresyth defry, henna a vÿdh a’n rêson gerys dâ gans Tertùllyan – eus cov dhys? – quia impossibile est. Martesen nyns yw argùment gwann. Derif dhymm dha vreus jy, wàr neb cor.”

My a gemeras an dornscrif in kerdh ha redya an brâssa rann anodho i’n train uskys dhe Ostend. Porposys en vy dh’y dhanvon tre ha lyther hir ganso pàn vena devedhys dhe Englond, saw y feu dylâtyans, ha kyns ès my dh’y ry dhe’n post my a recêvas nôten got dhyworth Rutherford, ow terivas ev dhe dhepartya dh’y wandrans unweyth arta, rag nebes mîsyow heb trigva stag. Ev a vynna mos dhe Cashmir, dell scrifas, hag alena “dhe’n ÿst”. Marth ny’m bo vÿth.

GERVA – GLOSSARY

Definitions have generally been confined to those relevant for the story. To keep the glossary to a manageable length the listing excludes the most common words. These are best looked up in Gerlyver Kescows (Ian Jackson).

On-line at https://www.skeulantavas.com/vocabulary/gerlyver-kescows-2nd-edition

If you need grammar, by far the most helpful book is Desky Kernowek (Nicholas Williams, Evertype 2012).

The system of notation in the following list is the same as in Gerlyver Kescows 2nd edition. In particular, the symbol ‖ indicates a word with two stresses of more or less equal force, and an underlining shows a single stress when it does not fall on the penultimate syllable of the word.

a wel dhe prep in view of

absùrd adj absurd

adhia = dhia

Afgan m Afgans Afghan

Afrîdy m Afrîdys Afridi

airdhyllas ‖ m airdhylajow ‖ flying-kit

airenor m airenoryon airman

airenva f airenvaow aerodrome

Almaynek m German (language)

amyss adv amiss

An Dùryan m The Orient

An Ordyr Servys Bryntyn phr The Distinguished Service Order

An Ordyr Vyctôrya Rial phr The Royal Victorian Order

An Ûnyon m The Union, the leading debating society at the University of Oxford

ancresadow adj incredible

aneth m anethow remarkable affair

ansodhogyl adj unofficial

any m aniow trouble

aparell m kit

arbenycter m specialism

ascendyans m ascent

ascornek adj skinny

attamya v tap

basâr m basârow bazaar

benytha adv ever

bewdern m bewdernow mess

bobauns m self-importance

bos plethys gans phr have to do with

brusy v judge

calesy v stiffen

Calyfornyan adj Californian

cammen adv at all (reinforcing negative)

certus interj certainly

charjya v charge

clattrans m chat

company m company

consùl m consùlyow consul

cor See wàr neb cor

covgoll ‖ m amnesia

cowal adv entirely

cowethes f cowethesow female companion

cowsa = kêwsel

crèn m vibration

cris m vigour

Cris Blou phr Blue, a student selected to represent the University of Oxford against the University of Cambridge (or vice versa) in a recognized sport

cronologyl adj chronological

cùppa m cùppys cup

cygar m cygarow cigar

darbaryans m preliminaries

dascùntell v rally

daskenys m recital

daspren m ransom

debron m itch

decôdya v decode

degoth verb is fitting

departyans m departure

descador scolheygus m descadoryon don

dogven f dogvennow document

dornscrif m dornscrîvyow manuscript

dral m dralyow scrap

dybrias adj celibate

dydùll m disillusionment

dyfreth adj dull

dylâtyans m delay

dynyecter phr attractiveness

dysdain m disdain

dyskybel m dyskyblon admirer

dysprêsya v disparage

dyvethter m impudence

dywys m dywysyon enthusiast

Elyzabetan adj Elizabethan

encôr m encôrs encore

epyk adj epic

er y wu phr unfortunately

evyn adv even

ewnhenseth ‖ m rectitude

Eyndek adj Indian

Eyndek-Ùrdû ‖ m Hindustani (language)

fakel ark f faclow arc-flare

favera v favour

feythus adj richly adorned

fonografek adj phonographic

frôsus adj fluent

froth m fuss

Frynkek adj French

Frynkek m French (language)

fur abrÿs phr precocious

fynyshya v finish

glusek adj sticky

gohelus adj shy

gorgîs m suspicion

gorlywans m exaggeration

gormesy v bully

gracyùs adj gracious

Grêca m Greek (language)

gul in taw tavas phr hush up

gwallus adj casual

gwandrans m wandering

heb tùll na gil phr frankly

hedhyw i’n jÿdh phr nowadays

helerhy v trace

helghya delyow phr beat about the bush

honen-wiryonsys ‖ m priggishness

in y lôk phr in his presence

Japanek adj Japanese

javal m javalys blighter

kelus adj secretive

kenedhlegeth m nationality

kesparthek adj mutual

kesseny v reconcile

kestrevesyk m kestrevesygyon compatriot

kynyewel v dine

lenes f lenesow nun

lenjy m lenjiow convent

leth tew m condensed milk

liester y deythy phr versatility

lîner m lîners liner

lôk See in y lôk

lomm adj bare

losk m burning

lÿscanasek ‖ adj diplomatic

maharaja m maharajas maharajah

medal m medallys medal

mên-speyss ‖ m interval

mir m look

mûsycal adj musical

mûsycyen m mûsycyens musician

myssyonêr m myssyonêrs missionary

myssyonydhes f myssyonydhesow woman missionary

nas f nâsyow nature

newrologyth m newrologydhyon neurologist

nosweyth f nosweythyow night

ocasyon m ocasyons occasion

omgelus adj self-conscious

omladhans m suicide

omvetya v meet

onester m propriety

ôpyngwelys ‖ adj obvious

pâcya v pace

paperyn m paperynnow chit

parcel m & f group

parleth m parledhow sitting room

pe = pàn ve

penlînen f penlînennow headline

plaintya v remonstrate

pondra v ponder

pooth adj hot

porthor m porthoryon concierge

prefect m prefectyon prefect

pyanyth m pyanydhyon pianist

rebukya v rebuke

revyans m rowing

ry dyllas, dry den phr clothes make the man

sahyb title sahib

scafter cows phr chaff

scolheygus See descador scolheygus

sentemental adj sentimental

serthter m rigidity

sewajya v relieve

soladhÿdh adv already

soudrys = soudoryon

Sows m Sowson Englishman

splander m brilliance

sqwychyans m twitching

sterennek adj starry

sùffrans m suffering

syger adj languid

syglêwes v pay attention to

tanek adj exciting

taw tavas See gul in taw tavas

tendya v wait on

test m testyon witness

tîpya v type

tomals quant a great deal (of)

tramor adj foreign

trèm f look

treusvrâstirek ‖ adj transcontinental

trib m trîbys tribe

trumach m sea crossing

tys ha tas phr alternately

ughvam f ughvammow mother superior

uhel y dhewfrik phr patronizing

ùnlyckly adj unlikely

uthyk tra phr tremendously

vossawya v bestow

vylen adj dishonourable

wàr neb cor phr at all events

Y Vrâster Bretennek phr His Britannic Majesty