Sîlas Marner

George Eliot

Gwiador orth y starn

CHAPTRA 1

Kernowek © 2026 Ian Jackson

Yma Gerva awoles

I’n dedhyow may fedha rosow nedha ow whyrny bysy i’n treven tiak – ha lies dama kyn fe brâs, gans owrlyn ha lâss neus adro dhedhy, a’s teva ros nedha avell gwariel, ros vunys a bredn derow polyshys – yth esa dhe spia in broyow pell mesk an hensy cul, pò aberveth in ascra an brynyow, neb tus gwydnyk aga fâss, lettyes aga thevyans, ha semlant an re-ma a wel dhe weryn geherek an pow o kepar ha remnant a hil dhyserytys. Y fedha ky an bugel owth hardha fers pàn omdhysqwedhas onen a’n dus a wolok estren-ma wàr an uheldir, tewl orth kilva howlsedhas an gwâv avarr; rag fygùr stubmys in dadn sagh poos, pana gy yw hebma dâ ganso? – ha bohes venowgh y fedha an wynygyon-ma ow travalya heb an keth begh kevrînek. An bugel y honen, kynth o va sur lowr nag esa i’n sagh ma’s neus lin, poken an rolyow hir a lien nedhys a’n neus-na, nyns o va pòr certan an gwians-ma, creft a res porrês kyn fe, dhe vos gwrës heb gweres an Tebel-El yn tien. I’n termyn pell-na yth esa fâls-crejyans ow clena adro dhe bùb person py tra o ùncoth in neb fordh, kefrës only traweythys a’n sêson, dell o vysytys an gwycor pò malor an kellyl. Ny wodhya den vëth pleth esa dhe wandrysy aga thrigva pò aga devedhyans; ha fatla ylly den bos styrys mar ny aswonyth dhe’n lyha nebonen mayth o aswonys y das ha’y vabm? Dhe’n werynoryon a’n dedhyow coth, an bÿs avês dh’aga experyens dydro gà honen o tyller a dhysclerder hag a vystery: dhe breder aga brës dydravel studh gwandrans o conceyt maga anweladow avell bêwnans gwâv an gwenyly a vedha ow tewheles gans an gwaynten; ha kefrës an trevesygor, mara teuth a vro bell, scant ny cessyas bos sensys in dadn remnant a worgîs, a via preventya pùb marth mara pe cors hir a fara whar dewedhys in neb drog-ober; spessly mars esa hanow dhodho rag skentoleth, pò mar kylly showya skians in creftweyth. Kenyver codnek, boneyl in ûsyans scav a’n tavas (ass yw daffar tyckly) bò in ken art nag o godhvedhys gans tus an bendra yn tâ, o drogdybys heb let: pobel wiryon, genys ha megys in maner hewel, nyns êns pòr fur pò conyng – dhe’n lyha, marnas redya rag ensampyl sînys an awel; ha’n argerth may fe toth ha sleyneth gwainys a bynag oll ehen, yth o mar gudhys in dadn gel, may feu an re-ma kesudnys gans an pystry. I’n fordh-ma an wiadoryon gescar a lien – dyvroysy a'n dre dhe’n pow – o sensys bys i’n dyweth avell estrednyon gans aga hentrevogyon diogus, ha ûsys dhe gemeres an lies devos aneghlek yw longus dhe stât an unycter.

In bledhydnyow avarr an present cansvledhen, gwiador lien a’n par-ma, o cries Sîlas Marner, a wre y whel galwansus in penty a veyn esa in mesk kêwëdh knowek in nes an dreveglos Raveloe, ha’n chy-ma ogas dhe amal mengledh forsâkys. Mebyon Raveloe a vedha gorhanys, yn hanter-dowtys, gans sownd coynt starn an gwiador Sîlas, o pòr dyhaval a drettyans jolyf naturek an jyn gwynsella, pò a rythym moy sempel an fust, ha’n re-ma ow qwyttya aga knowa py neythowa rag gîky aberveth dre fenester an penty a veyn, ha meur aha awos gwythres kevrînek an starn o gorthbosys in sens plesont a vrâssa scorn, growndys wàr vockyans a’y sonyow tys ha tas, hag a omdhalgh stubmys melyn dreys an gwiador. Mès Marner traweythyow, pàn wre powes rag mandesedha afrêwlyster in y neujen, a verkya an atlion vian-ma ha, kyn fe va anvodhek a’y dermyn, kebmys cas o gà mellyans y ganso, may skydnya ev dhywar y starn hag egery an daras, ow staga mir warnodhans, ha hebma lowr pùpprës dh’aga fêsya rag ewn euth. Fatla gressa den na ylly an lagasow bothak gell brâs-na in fâss gwydnyk Sîlas Marner gweles tra vëth yn tyblans nag esa nes, adar cresy udn mir uthyk glew dell ylly setha colm keherow, pò lêhow, pò min cabm orth pynag oll maw mar hapnya bos wor’tu dhelergh? Y a glôwas, pàr hap, aga thas ha mabm owth hyntya tell ylly Sîlas Marner sawya cleves esely mar mydna, hag ow leverel kefrës, tewlha vëth, mar cothfes unweyth lowr flattra an jowl, y whrusses martesen erbysy dredho còst an medhek. Dassenyans parhus stranj a’n tebel-wologh coth o whath dhe gachya gans goslowyas dywysyk in mesk gweryn loos an pow; rag gans caletter yma’n brës dydhysk ow cowethya an nôcyons power ha cufter. Conceyt skeusek a bower, neb a yll bos dynys dre lies perswâdyans dhe sevel orth shyndya, y fëdh hebma an shâp formyes moyha êsy gans an sens a’n Invysybyl in brës tus yw pùb eur constrînys dre whelas pegans sempel, tus na veu gà bêwnans a lavur poos golowys bythqweth a grejyans tanek. Dhe’n re-ma y fëdh gloos ha meschauns presentya meur moy possybylta ès joy ha lowender: namnag yw gà desmygyans gwag a’n delwow-na usy ow maga desîr ha govenek, mès yw overdevys gans covyon a vëdh glaswels parhus dhe own. “Eus neb tra specyal a garses debry?” my a wovydnas unweyth orth gonesyas coth, neb esa in y dhewetha cleves, hag a sconyas pùb sosten o profys gans y wreg. “Nag eus,” ev a worthebys. “Bysca nag oma ûsys da dra vÿth bùs vytel kebmyn, ha na ellam debry’n re-na.” Experyens wàr neb cor ny worras fancy ino a dhrolla tarosvan ewl boos.

Ha Raveloe o treveglos may tarya lies dassenyans coth, whath sëgh a-ugh tid an voycys nowyth. Saw nyns o hy onen a’n pluwyow hesk esa wàr oryon an wharheans – le nag esa ma’s deves scant ha bugoleth dybals; i’n contrary part yth esa hy i’n plain cres ha rych yw longus dhe’n tyller a vedhyn contentys dhe henwel “Merry England”, ha hy ow sensy godrevy esa, a’n poynt a vu spyrytùal, ow pê dêga pòr dhesîradow. Saw otta hy neythys in cow cles ha cosek, moy ès udn our wàr geyn margh dhyworth an nessa tollfordh, le na dheuth dascren vëth a gorn an côchys bythqweth, nag a vreus an bobel efan. Yth o treveglos a semlant meur hy bry, settys adro dhe eglos coth teg ha corflan vrâs, ha ryb an fordh yth esa anedhow dew py try: bryckys-ha-meyn, jarnys frût adrëv fosow dâ, culyak gwyns dh’aga afîna, ow terevel tâlenebow braffa ès an rectorjy, esa ow cîky mes a’n gwëdh a’n tu aral dhe’n gorflan – treveglos a dhysqwedhy gwarthavyon hy bêwnans socyal dewhans, hag a dheriva dhe’n lagas practycys nag esa park brâs pò manorjy i’n côstys-ma, mès bos several brâsyon in Raveloe a ylly drog-amêthy attês, ow qwainya mona lowr a’ga drog-amêthyans, i’n termyn-na a werryans, rag bêwa in jolyfta spladn, ha gôlya Nadelyk, Sul Gwydn ha Pask lowen teg.

Sîlas Marner a veu devedhys dhe Raveloe nans o pymthek bledhen; i’n eur-na nyns o ma’s den gwydnyk yonk, bothak y lagasow gell cot an golok, ha’y semlant ny havalsa stranj dhe bobel a wonysegeth hag experyens crêsek, mès dhe’n re may teuth ev dhe vos tregys in aga ogas yth esa in hebma lies coyntys kevrînek ow cortheby dhe gnas arbednyk y alwans, ha dh’y dhalathfos in bro ùncoth cries “Par Nor”. Coyntys a’s teva y veweth kefrês: – ny wre va gelwel den vëth dhe dremena dres troosow y dharas, ha bythqweth ny gerdhy bys i’n bendra rag eva pynta in The Rainbow, pò rag whedhla in shoppa ser an rosow: ny wre va whelas den na benyn vëth, saw rag porpos y alwans, pò rag cafos taclow a bùb jorna; hag yth o cler a verr spÿs dhe voronyon Raveloe benytha na vydna ev inia ma’n kemerra onen anodhans a’y anvoth hy – poran kepar ha pàn glôwa ev an re-ma dhe dheclarya na wrêns y demedhy den marow o dasserhys yn few. Yth esa ken udn grownd dhe’n vreus-ma a natur Marner, kefrës ha’y fâss gwydnyk ha’y lagasow heb par; drefen Jem Rodney, an godhessor, dhe afydhya fatell welas ev Sîlas Marner, udn gordhuwher may tewhely tre, ow posa worth trap hag ow ton sagh poos wàr y geyn, in le a worra an sagh wàr an trap dell wrussa pùb den nag o mes a’y rêwl; ha fatell welas ev, pàn deuth nes, bos lagasow Marner settys stag kepar ha dewlagas den marow, ha tell gôwsys ev orto, ha’y shakya, hag awot y esely serth, ha’y dhêwla ow crafa an sagh kepar ha pàn vêns gwrës a horn; saw kettel erviras ev bos an gwiador marow, ot an den arta yagh, desempys iredy wàr nùk, hag ow leverel “Nos dâ,” hag ow mos in kerdh. Jem a lias ev dhe weles oll an dra, spessly awos bos wharvedhys i’n very dëdh mayth esa ev ow codhessa wàr tir Sqwier Cass, ogas dhe’n pyt heskedna coth. Radn a levery bos res Marner dhe sùffra “shora”, ha’n ger-ma gwyw, dell hevelly, rag styrya taclow a via anhegol ken maner; saw Mêster Macey, scrifwas breselus an bluw, a shakyas y bedn, ha govyn mars êth neb den bythqweth in shora heb codha dhe’n dor. A nyns o shora strocas? Ha teythy strocas o ladra worth den ûsyans in part a’y esely ha’y wil yn serhak a’n bluw, mar ny vedha flehes rag y jerya. Nâ, nâ; strocas nyns o pëth a wrug gasa den a’y sav ha’y arrow dâ, kepar ha margh inter vrehow kert, ena ow mos in kerdh peskytter may lavarres “Warow!” Saw y hylly wharvos, martesen, bos enef den lowsys a’y gorf, ow mos ajy hag in mes, kepar hag edhen in y neyth hag alena; hag indelma y tevy tus re fur, rag yth êns y scoloryon i’n stât dygrogen-ma worth an re a dhesca moy dhodhans ès dell ylly desky aga hentrevogyon der an pymp sens ha gweres an prownter. A ble cafas Mêster Marner y wodhvos a erbys – inwedh a gorhanow, mar mydna gà vossawya? Whedhel Jem Rodney nyns o ma’s an pëth a via gwaitys gans pùbonen a welas fatla wrug Marner sawya Sally Oates, ha surhe dhedhy cùsca kepar ha baby, pàn esa hy holon kyns hedna ow qweskel lowr dhe dardha mes a’y dywvron, dres dew vis ha pelha mayth o hy gwethys gans an medhek. Ev a sawya moy a bobel pàr hap, mar mydna; mès dâ vedha cows ewn anodho, may fe va lettyes dhe’n lyha rag gwil dregyn.

Bos Marner gwethys rag an persecûcyon a wrussa y goyntys pàr hap dynya warnodho, yth o part dre rêson an own dyscler-ma, mès skyla inwedh ha dhe voy o mernans an gwiador lien in Tarley, an nessa pluw, ytho Marner drefen y greftweyth o trevesygor fest wolcùm dhe’n rycha gwrageth i’n vro, kefrës dhe seul o moy erbysus in mesk an tregoresow penty, a’s teva stock bian a neus pàn veu pedn an vledhen. Ùnderstondyng pygebmys o va dh’aga les a wre obery warbydn casadôwder pò gorgîs nag o confyrmys dre fowt in myns pò qwalyta an lien a wia ev dhodhans. Ha’n bledhydnyow a rolyas rag, heb gwil chaunj vëth in argraf an gentrevogyon ow tùchya Marner, lemen an chaunj dhia dra nowyth bys in tra genevyn. Wàr dhyweth pymthek bledhen y fedha tus Raveloe ow leverel an keth hedna tùchyng Marner dell wrêns y orth an dallath: ny’n leverens mar venowgh, mès y’n cresens yn meur creffa pàn leverens defry. Ny geworras an lies bledhen tra vëth a bris ma’s onen moy: hèn o, fatell wrug Marner cùntell cals a vona, esa cudhys in neb plâss, ha tell ylly ev prena “brâssa tus” agesso y honen.

Saw an vreus anodho kynth o sevylyak lowr, ha’y omdhon pùb jorna kyn na dhysqwedhy scant chaunj vëth, bêwnans Marner a’n tu aberveth a veu istory ha metamorfôsys, kepar dell yw res dhe genyver natur gwresak pàn vo fies in dhiank, pò dampnys dhe unygeth. Y vêwnans, kyns ès bos devedhys dhe Raveloe, o lenwys gans hevufter, gwythres a’n brës, ha felshyp ogas, dell esa i’n dedhyow-na – eus hedhyw kefrës – ow sîna bêwnans ser pàn ve comprehendys in sect cryjyk cul, may hyll an leg moyha bohosak ascendya der ableth y eryow, ha ma’n jeva hebma, dhe’n lyha oll, poos an raglevor tawesek in governans y gemeneth. Marner o estêmys dâ i’n bÿs kel bian-na, o honen-henwys an eglos a gùntell in Garth Lantern; ev o cresys dhe vos den yonk, dynam y veweth ha ter y fay; hag y feuva attendyes yn arbednyk abàn godhas ev, udn nos in cùntellyans pejadow, dhe stât serthter kevrînek hag astel warneth, a dhuryas moy ès our, hag o myskemerys avell ancow. Whelas styryans medhek a’n fenomenon-ma a via sensys gans Sîlas y honen, kefrës gans an menyster ha’n kesesely, dhe vos omexclûdyans stordy worth an mênyng gostly a ve corfys ino. Sîlas o broder dôwysys, apert, rag dyscans specyal, ha kynth o pùb attent trouvya interpretacyon a’n dyscans-ma lestys gans y fowt ev a vesyon gostly in y dranjyak a’n barth avês, yth o cresys bytegyns ganso y honen ha gans re erel bos an effeth dhe weles in addyans a wolow ha tomder colon. Y fia den le gwiryon ès ev temptys martesen dhe formya vesyon kepar ha pàn ve cov warlergh; den le yagh y vrës a vynsa cresy in creatur a’n par-na martesen; mès Sîlas o yagh y vrës ha gwiryon magata; wàr an tu aral, dell yw ûsys in câss lies den gwiryon ha tobm aga holon, ny wrug an wonysegeth defînya canolyow dh’y sens a vystery, ytho y feu hebma omlêsys dhe vudhy an ewn fordh a whythrans eus ow tones in godhvos. Ev a erytas dhyworth y vabm nebes skians adro dhe erbys medhek ha’ga darbaryans – tresour bian a furneth grauntys dhodho in kemynro solempna – mès dowt a’n jeva i’n bledhydnyow agensow mars o lafyl scodhya wàr an skians-ma, awos cresy na wre erbys effethya heb pejadow, ha fatell ylly pejadow bos lowr heb erbys; ha’y dhelît, o genesyk, gwandra i’n gwelyow ha sarchya losow manek lowarn, dans lew, troos ebal, yth hevelly lebmyn gwysca gnas temptacyon.

In mesk esely an eglos yth esa udn den yonk, tabm cotha agesso, hag ev bêwys in felshyp ogas gans hebma mar bell mayth o ûsadow breder Garth Lantern aga cria Davyth ha Jonathan. Hanow gwir an cothman o William Dane, hag ev o sensys avell ensampyl spladn a sansoleth in yowynksys, kynth esa tueth dhodho a vos re asper orth gwadnha breder, hag a vos mar dhellys gans y wolow y honen may predery ev y vos furha ès y dhescadoryon. Saw pynag a ve an namow convedhys in William gans re erel, ev o dhe vreus y gothman heb defowt vëth; rag Marner o onen a’n re may’s teves natur argrafadow der omdhowtyans, parys dhe estêmya gorhemynecter ha scodhyes wàr gontradians. Tremyn anfelder len in fâss Marner, gwrës glewha der an dyspuyssans aspia specyfyk, der an mir kepar ha golok ewyk dhywith-na yw longus dhe lagasow bothak brâs, yth o contrastys yn crev gans an sùpressyans honen-blêsys a gonqwest a’n tu aberveth esa ow scolkya in lagasow ledrek cul William Dane hag in tynder y vin. Kescows moyha menowgh y desten inter an dhew gothman o Afydhyans a salvacyon: y fedha Sîlas ow confessya na ylly ev hedhes bythqweth yn uhelha ès govenek kemyskys gans own, hag ev a woslowy gans marth meur y yêwnadow pàn ve Williams ow teclarya bos afydhyans anfethadow dhodho pùb eur oll, warlergh hunrosa, in termyn y gonvertyans, ev dhe weles an geryow “galwans ha dôwys sur” a'ga sav yn cler wàr folen wydn in Beybel pàn veu egerys. Assa wharva kescows a’n par-na inter lies dew wiador a fâss gwydnyk, ha’ga enevow diathves kepar hag ÿdhnygow eus ow treneyja yn forsâkys i’n tewlwolow.

Dell hevelly dhe Sîlas dyskeus, an felshyp ny gemeras unweyth anwos pàn veu formyes ken cowethyans moy ogas vëth. Ev o ambosys nans o nebes mîsyow dhe servyades yonk, hag ow cortos only encressyans bian dh’aga erbysyon kesparthek rag may hallons demedhy; Sarah dh’y dhelît brâs ny sconya presens William traweythyow i’ga lies metyans Sul. Shora cataleptyk Sîlas a wharva i’n cùntellyans pejadow i’n very prÿjweyth-ma a’n istory; ha mesk oll an dyvers qwestyons ha geryow bysy o leverys gans an kesesely, ny veu ma’s tybyans William ow qweskel warbydn an kescodhevyans kebmyn gans broder dôwysys indelma rag dyghtyans specyal. Ev a nôtyas fatell o semlant an tranjyak-ma, dh’y vreus ev, moy haval dhe vysytacyon a Satnas ages dùstuny a favour duwyl, hag exortya y gothman rag diogely na gutha tra vylegys in y enef. Sîlas a soposya bos res dhodho acceptya rebuk ha keskyans avell devar broderus, ytho ny veuva serrys, only ankenys, orth dowtys y gothman anodho; hag yth o scon keworrys neb ancres pàn wrug convedhes bos omdhalgh Sarah dhyragtho ow tysqwedhes lebmyn terlescans coynt inter assay showya kerensa dhe voy ha sînys a’y anvoth hy a blynchya ha cas. Ev a wovydnas mar mydna hy terry aga ambos; saw hy a nahas: aga ambos o godhvedhys dhe’n eglos, hag aswonys i’n cùntellyans pejadow; ny ylly bos terrys heb whythrans strait; ha ny ylly Sarah ry rêson vëth a vedha alowys gans opynyon an gemeneth. I’n prës-ma an pendiagon a veu clejys yn peryllys hag awos ev dhe vos gour gwedhow heb flehes, ev o tendyes mo ha myttyn gans re a’n vreder py whereth moy yonk. Yn rêwlys y whre Sîlas torn gans William a’n gôlyas nos, ha’n eyl ow keschaunjya gans y gela, dyw eur a'n clock. Yth esa an cothwas, pëth nag o gwaitys, wàr an fordh dhe vos sawyes, pàn wrug Sîlas, a'y eseth udn nos ryb an gwely, merkya astel a’n anellans heglôw ûsys. An gantol a lesky isel, hag ev orth hy derevel rag gweles fâss an godhevyas yn tyblans. Examnacyon a’n perswâdyas bos an diagon marow – marow nans o nebes termyn. Sîlas a wovydnas orto y honen mara cùscas dre wall, ha checkya an clock: yth o peder eur solabrës. Pana rêson na veu William devedhys? Ev êth meur y ancres rag whelas socour, hag a verr spÿs yth o lower cothman cùntellys i’n chy, ha’n menyster intredhans, ha Sîlas gyllys dh’y whel in edrek na ylly metya William rag desky prag na veu hedna omdhysqwedhys. Mès whegh eur gordhuwher, pàn o va parys dhe whelas y gothman, William a dheuth, ha’n menyster ganso. An re-ma a dheuth rag y somona dhe Garth Lantern, rag metya ena gans esely an eglos; ha dh’y wovyn a’n skyla ev dhe vos somonys ny veu gorthyp ma’s “Y clôwyth wharê.” Leverys ny veu tra vëth namoy ernag o Sîlas esedhys i’n wyskva, arâg an menyster, hag yth o lagasow an re esa dh’y vreus ev ow representya pobel Duw solem stag warnodho. Ena an menyster a gemeras collel bocket in mes, dysqwedhes dhe Sîlas, ha govyn mar codhya ev ple whrug gasa an gollel-na. Sîlas a leverys na wodhya – na wrug hy gasa a’y bocket y honen in tyller vëth; saw ev a grena in dadn an whythrans stranj-ma. Ev o ena exortyes, na gutha y behas, mès ma’n confessya ha repentya. Trouvys veu an gollel i’n burô ryb gwely an diagon tremenys – trouvys i’n plâss mayth esa an sagh bian a vona eglos a'y wroweth, ha’n menyster y honen a’n gwelas de. An sagh-na neb dorn a remuvyas; ha dorn pyw na ve dorn perhen an gollel? Sîlas o polta omlavar dre sowthan: ena yn medh, “Duw a’m delyfer: ny worama màn a bresens an gollel, nag a goll an mona. Sarchyowgh wàr ow body hag i’m trigva; ny gefowgh mona vëth ma’s try fens ha pymp sols, yw erbysyon vy ow honen, ha William Dane a wor an keth sùm-na dhe vos dhybm nans yw whe mis.” William pàn glôwas hebma, ev a hanajas, saw yn medh an menyster, “An dùstuny yw poos, a vroder Marner, wàr dha bydn. Y feu an mona kemerys hedhyw i’n nos, ha nyns esa coweth vëth dh’agan broder tremenys saw ty yn unsel, rag William Dane a wrug declarya dhe ny fatell o va lettyes dre gleves sodyn rag mos dhe geschaunjya genes warlergh ûsadow, ha ty dha honen a leverys na veuva devedhys; ha dres hedna, ny wrussys attendya an corf marow yn tâ.”

“Res yw my dhe vos cùskys,” yn medh Sîlas. Ena, wosa pols bian, ev a geworras, “Pò res yw my dhe gafos ken vysytacyon kepar dell welsowgh why oll warnaf kyns, dhana res yw an lader dhe vos devedhys, ha gyllys, pàn nag esen vy i’m corf, ha mes a’m rêwl. Bytegyns, my a’n lever arta, sarchyowgh wàr ow body hag i’m trigva, rag nyns êth vy ken tyller vëth.”

Y feu sarchys, gans sewyans – William Dane a drouvyas an sagh meur y hanow, gwag, pockyes adhelergh dhe’n gyst dyllas in chambour Sîlas! Ena William a wrug exortya y gothman dhe gonfessya, adar cudha y behas na felha. Sîlas a drailyas golok a repref lybm warnodho, hag yn medh, “A wosta, William, in oll an naw bledhen mayth on ny cowetha an eyl ryb y gela, neb udn prës pàn wrug vy gowleverel? Mès Duw a’m delyfer.”

“A vroder,” yn medh William, “fatla worama vy an pëth a wrussys in covva gel dha golon, rag ry ahanas dhe Satnas prow?”

Whath yth esa Sîlas ow meras orth y gothman. Desempys rudhyans crev a dheuth wàr y fâss, hag ev parys dhe gôwsel yn fen, pàn ev a veu frodnys gans neb scruth a’n tu aberveth, a dhanvonas an rudhyans in kerdh ha gwil dhodho crena. Saw worteweth ev a gôwsys yn tyfreth, ha meras stark orth William.

“Cov a’m beus lebmyn – an gollel nyns esa i’m pocket.”

Yn medh William, “Ny worama dha vênyng.” Saw an re erel i’n chambour a wovydny orth Sîlas pyth esa an gollel dhana, mès ny vydna ev styrya namoy: ny leverys ma’s “My yw gweskys sqwat; ny allama cows vëth. Duw a’m delyfer.”

Pàn deuthons arta dhe’n wyskva, y kemeras avîsment. Resortya dhe vusurow an laha rag prevy cabluster o contrary dhe benrêwlys an eglos in Garth Lantern, a worhemydna bos darsewyans lafyl dyfednys dhe Gristonyon, inwedh a pe an câss le sclandrus dhe’n gemeneth. Saw an esely o kelmys dhe wil stapys erel rag dyskevera an gwiryoneth, hag y feu determys dh’y brevy dre bejadow ha dre dôwlel predn. An ervirans-ma ny yll bos ken a varth ma’s dhe’n re nag yw deskys a’n manerow cryjyk, bohes aswonys, re beu bêwys i’n lies scochfordh der agan trevow. Sîlas êth wàr bedn dêwlin, ow fydhya y wiryonsys dhe vos destys dre wythres duwyl dydro, mès owth omsensy fatell vedha duwhan ha galarow ragtho hogen – tell veu hager-vrêwys y drest in mab den. An predn a dhysqwedhas bos Sîlas Marner gylty. Y feu y eseleth i’n eglos astelys yn solem, hag ev keskys dhe dhascor an mona ledrys: only dre gonfessyon, avell sin a repentons, y halsa bos degemerys unweyth arta in ladn an eglos. Marner a woslowy heb cows. Wàr an dyweth, pàn sevys pùb huny in bàn rag departya, ev êth wor’tu ha William Dane ha leverel, shakyes y lev dre frobmans –

“An dewetha prës may feu an gollel gwelys gena vy, yth o pàn y’s kemerys in mes ha trehy darn cronow ragos. Ny’m beus cov a’y gorra arta i’m pocket. Ty a ladras an mona, ha ty a wias bras ha’m cably gans meur a fâlsury. Saw ty a wra soweny pàr hap awos pùptra: nyns eus Duw a jùstys ow rêwlya ewnhensek an nor, mès Duw gnas gowegneth, a vydn don dùstuny warbydn seul yw inocent.”

Hag y oll a dheglenas a’n blasfemy-ma.

Yn medh William yn clor, “My a wra gasa agan breder dhe vrusy an ger-ma, lev Satnas mars yw pò nag yw. Ny allama gwil ma’s pesy wàr Dhuw, Sîlas, ragos jy.”

Marner truan êth in mes gans dyspêr in y enef – gans trest terrys a Dhuw hag a vab den, ha namnag yw an re-ma muscotter dhe golon a gerensa. In wherôwder y spyrys brew, ev a leverys dhodho y honen, “Hy a’m tôwl kefrës dhe ves.” Hag ev a brederys, mar ny gresy hy an dùstuny wàr y bydn, fatell o res hy fay dhe vos oll domhelys kepar ha’y fÿdh ev. Dhe seul yw ûsys dhe rêsna a’n formys mayth usy aga crejyans corfys dredha, cales yw entra dhe stât an brës sempel ha dydhysk ma na veu an form ha’n grejyans bythqweth dyberthys der ombrederyans. Y’gan beus tueth soposya den in plit Marner dell vydna dos ha dowtya êwnder neb appêl dhe jùjment duwyl dre dôwlel predn; saw y fia dhodho ev preder brës dystak ha’n ehen-ma dres y experyens; hag y fia preder a resa ev desmygy pàn veu oll y nerth trailys dhe angùs y fay o tùllys. Mars eus el ow recordya kefrës awhêr mab den gans y behadow, hebma a wor pygebmys ha pana grev yw an awhêr usy ow sordya in mes a fâls-tybyans nag yw den vëth cablus anodho.

Marner êth tre, ha der udn jëdh hir ev esa a’y eseth yn tygoweth, diegrys in dyspêr, heb iny vëth mayth ella dhe Sarah ha tria gwainya trest anedhy in y wiryonsys. An nessa dëdh ev a gafas harber dhia glamder fowt crejyans, dre eskyna dh’y starn ha’y whel dell o ûsys; ha kyns ès lies our dhe vos passys, an menyster hag onen a’n dhiagonas a dhros messach gans Sarah, bos hy breus a’n ambos dhodho dell o deu. Sîlas a recêvas an messach yn omlavar, ena trailya dhyworth an canhasow arta dhe whel y starn. Warlergh nebes moy ès mis, Sarah a dhemedhas William Dane; hag a verr spÿs wosa hedna y feu derivys dhe’n vreder in Garth Lantern fatell o Sîlas Marner departyes a’n dre.

This translation is just one in the Cornish series First Chapters of the Classics. Click or tap here for a catalogue of the whole series, with quick links to each item.

GERVA –  GLOSSARY

Definitions have generally been confined to those relevant for the story. To keep the glossary to a manageable length the listing excludes the most common words. These are best looked up in Gerlyver Kescows (Ian Jackson).

On-line at https://www.skeulantavas.com/vocabulary/gerlyver-kescows-2nd-edition

If you need grammar, by far the most helpful book is Desky Kernowek (Nicholas Williams, Evertype 2012).

The system of notation in the following list is the same as in Gerlyver Kescows 2nd edition. In particular, the symbol ‖ indicates a word with two stresses of more or less equal force, and an underlining shows a single stress when it does not fall on the penultimate syllable of the word.

a wel dhe prep by the side of

addyans m accession

afrêwlyster m irregularity

afydhyans m assurance

aha m awe

amêthy v farm

amêthyans m farming

an Tebel-El ‖ m the Evil One

ancow m death

ancres m anxiety

angùs m anguish

aneghlek adj eccentric

anellans m breathing

anfelder m simplicity

anfethadow adj unshaken

ankenya v pain

anvodhek adj chary

anweladow adj dim

appêl m appêls appeal

argrafadow adj impressible

ascra f bosom

astel m ceasing, suspension

astel v suspend

atla m atlion scoundrel

avîsment m deliberation

awhêr m sorrow

begh m burden

benytha adv ever

beweth m bewedhow way of life

bothak adj protuberant

bras m plot

breselus adj argumentative

broderus adj brotherly

brusy v judge

bugel m bugeleth shepherd

burô m burôs bureau

cabluster m guilt

casadôwder m repugnance

cataleptyk adj cataleptic

cleves esely m rheumatism

colm keherow m cramp

conqwest m triumph

contradians m contradiction

contrastya v contrast

convertyans m conversion

conyng adj clever

corfa v embody

cosek adj wooded

cowethya v associate

crafa v clutch

creatur m creaturs creation

creftweyth ‖ m handicraft

crêsek adj average

cufter m benignity

culyak gwyns m culyogas weathercock

dans lew m dandelion

darbaryans m preparation

darsewyans m prosecution

dascren m dascrenow vibration

dassenyans m echoes

dasserhy v come back to life

dêga m tithe

deglena v shudder

derow col derowen oaks

desîradow adj desirable

deu adj at an end

devos f devosow habit

dewhans adv at once

diagon m diagonas deacon

domhel v upset

dregyn m mischief

dybals adj thinly-scattered

dydhysk adj rude, untaught

dydravel adj untravelled

dyfreth adj feeble

dygrogen adj shell-less

dynam adj exemplary

dysclerder m vagueness

dyseryta v disinherit

dyskeus adj unsuspecting

dyspuyssans m inability

dywith adj defenceless

effethya v have efficacy

encressyans m increase

ewyk f ewygas deer

exortya v exort

fâls-crejyans ‖ m superstition

fâlsury m falsehood

fay m faith

fêsya v put to flight

flattra v speak (sb) fair

fust f fustow flail

fÿdh f faith

fydhya v rely

galarow pl mourning

garth m gardhow yard

gîky v peek, peep

glaswels col pasture

godhessa v go moling

godhessor m godhessoryon mole-catcher

godhevyas m godhevysy patient

godref f godrevy (small) farm

gologh m worship

gôlyas m watching

gorgîs m suspicion

gorhan f gorhanow charm

gorhana v fascinate

gorhemynecter m imperativeness

gorthbosa v counterbalance

gostly adj spiritual

gowegneth m lies

grauntya v impart

gwandrans m wandering

gwandryas m gwandrysy wandering man

gwiador m gwiadoryon weaver

gwians m weaving

gwiryonsys m innocence

gwycor m gwycoryon pedlar

gwyskva f gwyskvaow vestry

gylty adj guilty

harber m refuge

heglôw adj audible

hesk adj barren

hevufter m movement

invysybyl adj invisible

iny m impulse

jolyfta m rollicking

jyn gwynsella m jynys winnowing-machine

keherek adj brawny

kel adj hidden

kemynro ‖ m kemynroyow ‖ bequest 

kenevyn adj habitual

kescar adj scattered

kesesel m kesesely fellow-member

kesky v admonish

keskyans m admonition

kesparthek adj mutual

kêwëdh ‖ col hedgerows

knowa v go nutting

knowek adj nutty

ladn f ladnow fold

lantern m lanterns lantern

leg m legyon layman

lêhow pl rickets

lemen prep except

lesta v discourage

malor m maloryon grinder

mandesedha ‖ v adjust

manek lowarn f foxglove

manorjy m manorjiow manor-house

mellyans m intrusion

melyn dreys f melynyow treys treadmill

metamorfôsys m metamorphosis

mir m gaze

mo ha myttyn phr night and day

mockyans m mockery

moren f moronyon lass

mylegys adj accursed

myskemeres v mistake

mystery m mysterys mystery

neythowa v go bird’s-nesting

ombrederyans m reflection

omdhalgh m omdhalhow attitude

omdhowtyans m self-doubting

omexclûdyans m self-exclusion

overdevys adj overgrown

parhus adj perpetual

pehadow m sin

pehas m pehosow sin

pendiagon m pendiagonas senior deacon

pendra f pendrevow village

penty m pentiow cottage

persecûcyon m persecution

perswâdyans m persuasion

preventya v prevent

pystry m conjuring

qwyttya v leave

raglevor m raglevoryon voter

rebuk m rebukys rebuke

rectorjy m rectorjiow rectory

repref m reproach

rêsna v reason

resortya v resort

ros nedha f rosow spinning-wheel

rudhyans m flush

rythym m rythmow rhythm

salvacyon m salvation

sansoleth m piety

Satnas Satan

scolkya v lurk

scolor m scoloryon pupil

scrifwas ‖ m scrifwesyon ‖ clerk

sect m sectys sect

ser m sery artisan

ser rosow m sery wheelwright

serhak adj dependent

serthter m rigidity

servyades f servyadesow servant woman

setha v dart

several adj several

sevylyak adj stationary

showya v show

skeusek adj shadowy

socour m help

sols m solsow shilling

somona v summon

spyrytùal adj spiritual

sqwier m sqwieryon squire

starn gwiador f starnyow loom

styryans m explanation

sùpressyans m suppression

tanek adj enthusiastic

tarya v linger

tendya v tend

ter adj ardent

terlescans m fluctuation

tid m tide

tiogus adj rustic

tollfordh ‖ f tollfordhow ‖ turnpike

tôwlel predn phr cast lots

tranjyak m trance

travalya v stir abroad

traweythys adj intermittent

tregores f tregoresow dweller (female)

trettyans m trotting

trevesygor m trevesygoryon settler

troos ebal m coltsfoot

tueth m tuedhow tendency

tynder m tightness

tys ha tas phr alternating

unycter m loneliness

unygeth f solitude

ûsyans m use

vesyon m vesyons vision

vossawya v give away

vysytacyon m visitation

warneth m consciousness

warow interj gee

whedhla v gossip

wherôwder m bitterness

whyrny v hum

wor’tu dhelergh phr in the rear

ÿdhnyk m ÿdhnygow young winged thing

yn unsel adv only (strengthening words meaning ‘except’)

yowynksys m youthfulness