Try Viaj Josep Baramathia
Henry Jenner
Whel nag yw gorfednys na whath
Transcribed by Ian Jackson into Standard Cornish spelling. Capitalizations, initial mutations and plural noun formations follow the original text. Likewise all forms of the preposition dhe. The possessive pronoun y with feminine reference has been spelled ’y purely as a reading aid. The name Josep is retained; but where it appears in the original as ’Josev’ it has been respelled as ’Josef’.
The grammar employed by Henry Jenner in these tales is based on much that we encounter in the later historical texts. Victorian scholarship (of which Jenner was a part) made a sharp distinction between such grammar, which was dubbed ‘Late Cornish’, and the grammar found in material from the fourteenth and fifteenth centuries, identified as ‘Middle Cornish’. But the two sets of sources record strongly contrasting registers. Modern linguistics would not suppose the differences of grammar can validly be attributed solely to chronology.
To view the original text on the website Scrifa Kernewek
Yma Gerva awoles
VIAJ AN KENSA
I’n termyn eus pell passyes th’era ow triga in Tir Sans den, ha’y hanow Josep Baramathia. Th’era ev gwycor sten, kevothak, brâs, ha lies gorhal a geth ’dann gool ha gans rev dhort Alexandrya dho Spanya ha dho Gernow rag dho gerhes an sten ha dho dhegy y wara.
Th’era Josep den ewn, mas, hag ow crejy in y golon oll an laha Moyses, hag ow cul oll myns eus scrifys ino, ha th’era esperans dhodho sylwas dho dhos dh’y bobel; rag i’n termyn-ma nyns o Crist agan Arlùth whath devedhys.
Ha th’era Josep yonk ha teg, hag ow cara gans oll y golon Arlodhes y bow y honen, gwerhes dhâ, deg, mar dhâ tro nyns o mowes vÿth in oll an bës a veu dâ avell hy, ha tecka ès oll an mowysy a’n nor. Ha th’era kerenja a veu dhodho ragthy avell kerenjy El nev, cammen na menja hy dho vos demedhys na dhodho ev na dho dhen vÿth aral, rag ev a wodhya nagonen dho vos gwynn anedhy, mès hy dho vêwa gwerhes lân dho dhyweth ’y bôwnans hy. Mès era tristans dhodho in y golon, dho glôwes hy dho vos demedhys ha dho vos rës dho y gar ogas, a veu den coth, in tre vian Tir Sans, hag ev y honen ow cara an werhes-ma mar ger, ha volùnjedhek dho ry goos y golon ragthy.
Hag i’n termyn-ma êth Josep in y worhal men dho whelas sten a valow Kernow. Strik êth an gorhal dre Vor Cres-an-Tir a’n Tir Sans, ow cortos wàr an fordh in Enys Crêta, ha worth Ôstya, Porth Reven, hag in nebes tyleryow erel, ena dho vos dre Bostys Hercûl, eus henwys i’n eur-ma Fros Menes Taryk (eus i’n tavas arabek Gibel-Tarik) ha wojy hedna dres dowrow gwyls Mor Tos Mena’n Howlsedhas, erna dho weles âlsow dyhow Kernow adhyragthans, ha dho dowla an ancar in Zans cosel an Garrek Loos i’n Coos. Th’era termyn hanter-gwâv in pedn an bledhen, mès nyns o ergh na rew i’n Zans, mès gwyns tobm ha whar a whethas a’n dyhow, ha’n howl ow splanna wàr an dowrow glas, hag oll an bës leun a decter. Mès tecter an bës a wrug gul colon Josep dho vos moy trist. Ev a brederas wàr termynow erel ev dho dhos dho’n tyller-ma, hag esperans ino dho vos duwesys dho witha y Arlodhes dhort pùb drog ha camm. Lebmyn pùb esperans a golsa, hag y brederyow a drailyas in tristans dho y bow y honen ha dho’n traow a whervyth ino, ha th’era whans dhedho na dho weles y bow arta rag nevra, mès dho driga pell dhorto in Pow an Brethonen dho dhyweth y vôwnans.
Pàn a godhas an gordhuwher, gwrug Josev dos dho’n tir in cûk bian, ha onen a’y dus mor ganso, ha dhort an treth ev a geth dho jy onen a’y gentrevegyon, den Joppa, porth an Tir Sans, a drigas in Kernow, rag dho ordena traow gwycor sten, ha dho vargydnya gans genesygyon an wlas-na, hag ev ow cowsa tavas Brethonek yn pòr dhâ. Th’era hanow an Yêdhow-ma Jônas, ha th’era dhodho dew mab henwys Sîmon hag Andreas, mebyon bian naw ha deg bledhen. Ha Josef a venja ôstya in chy Jônas hedre via in Kernow. Ha th’era an chy-ma wàr min an coos o adro dho’n Garrek Loos.
Wojy dybry y gona Josep êth dh’y wely, mès na ell ev cùsky vÿth ha wojy nebes termyn, hag ev dho saya dho gùsky, ev a wrug sevel ha mos in mes a’n chy dho wandra i’n coos. Hag ev a wandras in mesk an gwëdh, derow brâs hag enwëdh uhel, in golow an loor, ow meras an skeusow dywar an loor, hag ow predery wàr an arlodhes in y bow in tristans a golon. Ha pàn a wressa gwandra drodho udn hanter-our, ev a wrug dos dho ven meur wàr tenewen an Garrek Loos, ha wàr an men-ma a sedhas den coth, hir ha gwydn y varv, ha wàr y bedn cùrun a dhelkyow dar, hag in y dhorn colhan owrek. Ha Josep a wodhya an den dho vos Rialobran an Arghdhrew, oferyas tempel an Howl wàr bann an Garrek, hag ev dho vos dho drehy owrbren an derow i’n hanter-gwâv rag gordhyans y dempel.
“Lowena dhes, ow hothman,” medh an Drew. “Welcùm yth os dho Gernow. Hanter-gwâv lowenek dhes.”
“Lowena dho’th honen,” medh Josep. “Mès nyns yw lowena vÿth dhemmo i’n eur-ma.”
“Na vëdh trist, ow hothman,” medh an Drew. “Lowena a vedn dho oll an bës haneth, lowena dhort Duw an Nev. Deus genef vy dho’n tempel ha ty a wel. Haneth a wra an Howl derevel pocara na wrug ev derevel kensemmyn. Haneth an termynow a vëdh colenwys, termynow Duw agan Tas.”
“Pa’ wosta dro dho Duw agan Tas?” medh Josep. “Ha ty Sarsen ha gordhyor lies Duw! Duw a wrug omdhysqwedha dhon ny, pobel y dhuwesys, wàr meneth Syna, in tarednow ha luhes, pàn a wrug ev ry gàn laha dho’y was Moyses, warnodho bedhens cres, mès dho pùb tus aral i’n bës nyns yw ev aswonys. Ny ’or den vÿth Duw a’y honen, heb y dhysqwedhyans ev. Fatell a wosta Duw?”
“Nyns ov vy gordhyor lies Duw,” medh an Drew. “Na wrug Duw omdhysqwedha dho’th tus yn udnyk. I’n termyn eus pell passyes ev a omdhysqwedhas dho’gan tas Huw Gadarn ha’y vebyon in Pow an Dùryan, i’n Pow henwys Defroban, a wrug an godhvos dho’ga flehes, ha’ndella dheuth an skians-ma dhon ny. Eus lies den a wordhyans lies Duw, mès pedn oll agan crejyans yw hebma: Yma udn Duw, a wrug gul oll an Nev hag oll an nor, pùb den ha pùb best, ha pùptra in oll an bës, ha res yw dhen ny y wordhya ha’y sewya ha’y gara oll agan dedhyow.”
“Pyw dha Huw Gadarn?” medh Josep.
“Ev a vêwas in termyn liv brâs a vudhas oll an bës, marnas y honen ha’y goscar a veu sawyes in gorhal. Herwyth agan darallow, ev a dennas best uthyk, henwys an Avank, dhort an mor gans y lodnow, ha’n liv a hedhas dhesempys. Rag hedna ny a lavar ‘mar crev pocar lodnow Huw Gadarn’. Th’era dho Huw try mab kyns y vos i’n gorhal, hag onen aral a veu genys i’n gorhal, ha dhort aga lynnath th’era pùb tus i’n bÿs dyskynnys.”
“Hebma yw avell agan tas Noy,” medh Josep. “Mès na wrugaf vy bysqweth clôwes dro dho’n peswora mab a veu genys i’n gorhal.”
“Hedna yw hendas an Sowson,” medh Rialobran, “tus wyls a drig in Almayn, gordhyoryon lies duw fâls, tus grev, hager ha garow. Herwyth agan profesyansow, an dus-ma a vedn fethy Enys an Brethonen. Govy! Govy! rag an anken a vedn dos ganjans wàr agan pow. Mès nyns yw hebma an cowsys rag an nos-ma. Hebma yw nos lowena, dreven golow dho dhos wàr an bës.”
“Fraga yw hebma nos lowena?” medh Josep. “Pandra vednowgh why dho gowsa? Na won convedhes.”
“An ster a gowsas,” medh an Drew, “Termyn Duw a wrug dos, pàn a wra Howl Êwnder derevel dho dhegy yêhes dho’n bës. Na ell an sten leverel gow. Yma in Pow an Carnûtyon in Gaul tempel dho’n werhes a vedn demedhy mab. Yma an tempel in cres oll Gaul, ha dhorto re dheuth an ger a’n lemmyn dho vos colenwys. Deus genef vy dho’n tempel ha ty a wel.”
“Hedna yw tempel an Howl,” medh Josep. “Nyns yw ewn ragof vy, ha my Yêdhow, do dhos in tempel Sarsen.”
“Nyns yw tempel an Howl,” medh an Drew. “Yma ev tempel an udn Duw gwir, dho neb yw an Howl haval, hag ev ow ry golow ha bôwnans dho’n bës. Hebma yw Duw an Yêdhewon ha Duw an Brethonen, a wrug gul pùb tus ha pùptra eus i’n bës.”
Ha wojy hedna Josep, heb predery lies tra neb a wrello e wil, a wrug sewya an Drew avàn wàr an Garrek.
In gwartha’n Garrek th’era bondhas meyn, nawnjek aga nyver, meyn a dheg troos in uhelder. In cres an bondhas th’era udn men brâs, na sevel abàn, mès ow slantya dho’n gogleth-dùryan, tua howldrevel an hirra dëdh i’n hâv, ha dyrag an men brâs th’era alter a ven, gans gravyansow tollek warnodho avell hanavow.
Savas an Drew dyrag an alter. Ev a wrug gorra an owrbren warnodho heb gowsa tra vÿth. Wojy hedna ev a omgammas tua dùryan, ha kerdhes seythweyth adro dho’n alter ha’n men brâs, dhort dùryan dho’n dyhow, herwyth cammen an howl, ow gul an Trôhowl, hebma yw tro sans an Drewyon in enor an howl, heb gowsa tra vÿth. Ena ev a dherevas an owrbren a’n alter, ow senjy radn in kenyver dorn, hag omgamma arta dho’n dùryan. Ha wojy hedna ev a omdrevas, ha’y enep tua ha’n dùryan, hag ena ev a gowsas, ow cana in cana gwyls, ùncoth, an havalder a neb na wrug Josep bysqweth y glôwes kyns. Ha hebma yw pandra wrug ev lawl.
Golow an Bës, a reth dho’n dus ’y bew
Deref amàn, prës dha dherevel yw,
Golow an Bës, bëdh genen oll an dëdh,
Lavar dhen ny peptra dha vodh a vëdh,
Golow an Bew, dha splander dhen re bo,
Heb dy dho’y ry, gàb bêwnans yw ancow.
A’th gwely’n mor tos mara gwresta dos,
Golow a vëdh dhen ny in hanter-nos.
Heb dy, heb neppëth, genes dy gans oll;
Ha ty dho’y ry, yma bêwnans vëth oll.
Pàn howl an nev a sedho i’n mor meur
Mab Duw, trig genen, Howl hag Arlùth Ker.
An cân a dawas. Yma taw an ancow ha tewlder an bedh wàr norvës. Nyns o ster dho vos gweles i’n ebron, nyns o loor, nyns o golow wàr an nor. Nywl tewlder a gudhas fâss nev, ple udn prë’weyth kyns hedna th’era golow meur an loor. Th’era hy dyw eur kyns hanter-nos, ha’n Drew ow cana cân an Howldrevel, na wodhya prag, mès era res warnodho dho’y gana, pò venja pò na venja, hag ev o codhvos na vos cân compes termyn-na an nos. Savas an Drew a’y sav, ha meras tua ha’n dùryan; dhesempys th’era golow meur i’n dùryan, dres bronnow Tregonning ha Goldolhan, hag oll an ebron a veu spladn gans an golow-ma, mar spladn avell hanter-dëdh. Savas Josep ha’n Drew ha meras loor awartha an Garrek wàr an tir ha’n mor. Hag ena a versons y tra marthusek, oll an bës ha peptra veu ino dho powesy heb gwaya pò môvya. Ÿdhyn a veu i’n air ow cortos in aga neyja ha’ga eskelly ùnles, bestas wàr an nor ow cortos in aga ponya, ha’ga garrow derevys rag an nessa grat; êok meur, o ow lamma a’n dowr, ow cortos i’n air, ha’y gorf cammys, ha’n golow ow terlentry wàr y denewen arhansek, pùb den ha pùb best ha tra, bys dho tonnow an mor, heb gwaya pò môvya vÿth. Th’era hy pocara dho veras bës lywys, na bës gwir. Mès th’era Josep ha’n Drew heb môvya inwedh, ha’n owrbren derevys in dêwla an Drew, heb ev dho gowsa tra vÿth. Hag ena dhort delhar an bronnow i’n dùryan a dherevys pemp steren, brâs ha splann, ha’ga golow warbar’ avell golow an howl. Th’era steren an brâssa i’n cres, hag udn steren ’wartha, udn awoles ha udn wàr kenyver tu a’n brâssa steren. Ha pàn omdhysqwedhas an ster, oll an bës a dhevînas, ha dhalathas dho vevya ha cowsa ha’n culyogas dho gana, hag oll an sonow eus clôwys in tir ha mor dho dhalethy. Ha Josep a drailyas dho’n Drew, ow lawl, “Pandra a wharfes?” medh ev. “A dyweth an bës ow tos?”
Mès an Drew a veras tua ha’n dùryan ha’n pemp steren, heb gowsa tra vÿth ha’y dhywvregh alês ha’n owrbren in kenyver dorn. Ena ev a lavaras,
“Steren Mor, Steren Mor! Pedn, troos, ha dêwla, ha colon sans in cres. Steren Mor ha Mab Duw, in Nos hanter-gwâv. Hebma yw profesyans agan tasow, in tir an dùryan kyns dos dho Enys Bredon. Steren Mor, Steren Mor, a dhemedhas selwyas an Bës!”
Ha’n Drew a vovias an owrbren wàr an alter, ow lawl,
“Owrbren heb wedhen na ell teva
Marnas a leneth dho rusk an dar
Ny tus an nor na ellen bêwa
Heb leny dhes, gàn Duw gàn gwrior.”
Ha Josep ha’n Drew a wrug omplegya dho’n nor, gans own ha gordhyans dho’n Arlùth Duw. Rag na wodhyens whath pandra a veu gwrës, ha pandra an sînow-ma a dhysqwedhas, mès anjy a wordhyas woj’edna. Hag y a dyskynnyas dhort an Garrek, hag êth ajy. Ha woj’edna na dhewhelas Josep dho’n Tir Sans, mès ev a dhanvonas y was Jônas ha’y vebyon adre in y worhal, hag ev a drigas lies bledhen y honen in Pow an Brethon in chy Jônas wàr min an cors o adro dho’n Garrek Loos.
GERVA - GLOSSARY
A word or phrase is only glossed if it is unusual for revived traditional Cornish, or its spelling goes beyond the flexibility generally afforded within the framework of Standard Cornish, or it might otherwise not be easily understood by Cornish speakers more familiar with a different register.
a geth = êth
adre = tre / dhe dre
amàn = avàn
bondhas = kelgh
Bredon = Bretan
cowsys pl = cows
cùsky = cùsca
dalethy = dallath / dalleth verb
dar = derow
delhar = delergh
devîna = dyfuna
drew = drewyth
duwesys = duwsys
fethy = fetha
gàb bêwnans = gàn bêwnans
Gaul = Gal
genes dy = genes jy
gleny = glena
grat = gradh / stap
heb dy = hebos
kensemmyn = bythqweth kyns
kerenjy = kerenja
lodnow = lonow
lynnath = lynnyath
marthusek = barthusek
menes = meneth
Mor Cres-an-Tir = an Mor Cres
mor tos = mor brâs / keynvor
Mor Tos Mena’n Howlsedhas = an Mor Atlantek
omdrevas = omdhrehevys / omdherevys
owrbren = uhelvarr
powesy = powes verb
profesyans = profusans / profecy
selwyas = savyour
Sina = Synay
slantya = ledry
Spanya = Spayn
sylwas = selwans / salvacyon
teva = tevy
tro nyns = ma nag
tua [ha] = tro ha / wor'tu ha
vovia = sacra / consecrâtya
wojy = woja
zans = bay / morbleg