Trystan hag Isolt


Trystan hag Isolt is the first and longest narrative poem in revived Cornish. It is a loose translation in verse of Le Roman de Tristan et Iseut by Joseph Bédier. Most of the poem, nearly 7000 lines, was composed by A.S.D. Smith ‘Caradar’. David Watkins ‘Carer Brynyow’ then added a further 1000 or so lines after Caradar’s death in order to complete the story. The poem was written in the Unified Spelling system devised by R. Morton Nance ‘Mordon’. Here the first part of the poem (500 lines) is reproduced in Kernowek Standard.

There is a glossary at the end.


Rann 1

YOWYNKNETH TRYSTAN


An mytern Mark o rainys

in Kernow, hag ev trigys

dh’y gastel in Lantyan.

Y eskerens a sordyas

hag er y bynn a werryas,

ow codros brâs ha bian.


A Lyonesse, Rivalen

an mytern a dheuth toth men

dhe witha Mark ha’y gerens,

ha dre weres cùssul dhâ

kefrÿs dre nerth y gledha

y fethas an eskerens.


Pÿs dâ o Mark anodho,

hag y ros y whor dhodho,

Blanchefleur, in weryson.

Gans Rivalen meurgerys

hy o, ha scon demedhys

y fowns mesk jûbylacyon.


Nebes mîsyow o passys

may teuth nowodhow dhe’n lÿs

bos tirys an Dûk Morgan

in Lyonesse, ha pylla

trevow an pow ha shyndya

an dus a bùb tenewen.


Adhesempys Rivalen

a gùntellas y dus ven

ha golya toth brâs dhe dre,

ha Blanchefleur y wreg lel

êth ganso in y worhal

ha hy gans flogh, dell wharva.


Ev a diras diogel

arâg y Ger Canoel,

ha Blanchefleur ev a ros

inter dêwla y seneshal

Roald, marrak len, a dal

hy gwitha saw dëdh ha nos.


Arlydhy meur aga lu

a dheuth dhodho a bùb pluw

ha’ga thus ervys gansa.

Oll y êth poran dhe’n gas:

Rivalen a’s hùmbrynkyas,

Dell yw devar mytern dâ.


Pell Blanchefleur a wortas

cafos nowodhow a’n gas:

meur o hy fienasow.

Rivalen a veu ledhys:

bÿth namoy ny dhewhelys

in despît dh’y fejadow.


Indelma, ha’y holon trogh,

y feu genys dhedhy flogh,

meppyk teg kepar hag el.

Ha hy in enewores

an flogh y whrug kemeres

in hy dywvregh ha kêwsel:


“Ow mab, hireth tynn re’m beu

dhe’th weles: ny allaf re

grassa dhe Dhuw, my a’n te.

Tecka meppyk yth osta

ès dell veu genys nefra

dhe venenryth i’n bÿs-ma.


“Trist my a’th tug dhe vêwnans:

trist my a wel ow mernans

ow tos dhymmo adhewhans,

rag dha asa ny’m beus whans.

Lemmyn dha das yw marow

ha’th vamm in painys garow:

awos kemmys galarow

TRYSTAN a vÿdh dha hanow.”


Dh’y meppyk hy a ammas,

hag ena in unn hanas

hy enef y tascoras.


**********


Lemmyn tus ervys an Dûk

wàr an Ger settya a wrug,

ow codros pùb tenewen.

Own a’n jeva Roald len

y fia mab Rivalen

ledhys gans an Dûk Morgan.


Yn medh Roald, hag ev fel:

“Fatell withaf Canoel

ow mêster pàn yw fethys,

ha’n Dûk Morgan orth an yet

parys dhe entra heb let?

Ny dal dhymm bos re othys.”


Omry dhe’n Dûk ev a wrug.

A Drystan ev a omwrug

tas, ha dh’y wreg a’n gorras

dh’y vaga avell onen

a’y vebyon ev y honen:

ha’y vêwnans ev a sawyas.


**********


Seyth bledhen pàn vowns passys,

Trystan a veu kemerys

adhyworth an benenes

hag in dann vêster gorrys:

an sqwier dâ Gorvenal:

ganso may halla desky

oll myns eus in chevalry

a dheseth dhe bryns rial.


Gwary cledha, marogeth,

têwlel guw ha tenna seth,

y tescas oll an re-ma:

lelder y tescas inwedh:

orth an gwann cafos pyteth,

ha’n gwiryoneth y gara.


Cana gans an delyn wheg

scon y hylly marthys teg,

flogh dâ a’y gonversacyon;

ha Roald a veu praisyes

bos dhodho mab mar gortes,

an gwella i’mesk y nacyon.


Ino Roald a welas

ow tasvewa oll an grâss

a’n jeva y das Rivalen.

Ev a’n cheryas in dann gel

avell y arlùth yn lel

kefrÿs y vab y honen.


Ytho, y wharva unn jëdh

may feu kellys oll y joy,

hag awos ladron dyveth

ny welas Trystan namoy.


**********


I’n porth yth esa, yn splann dhe weles,

unn gorhal teg, parys dhe dhewheles

dhe Norwey, wàr y ancar ow powes.

Tecka vu ny welsa maw na mowes.


Ha Trystan orth y viras wàr an cay,

yn medh ev dhe’n marners: “Wàr ow fay,

y rosen meur mar a’m be gorhal

kepar ha henna kyns ès merwel.”


Ha’n marners a worthebys cortes lowr:

“Bÿth nyns eus ethom a arhans nag owr.

Mara mynnyth, scon deus aberveth, mir!

Milwell yw henna ès miras a’n tir.”


Ha Trystan heb predery drog na gil

a wrug par dell lavarsons dhodho gul:

y teuth aberveth, kerdhes le may fynna

ev a wrug, ha dhodho meur lowena.


Scon an golyow a veu hâlyes in bàn

ha’n gorhal a dhalathas gasa’n lann!

Ny ylly Trystan awos oll y nerth

omdhelyfrya a’n dus ha mos in kerdh.


Bys i’n gorwel an tir a wrug pellhe

ha Trystan whath ny wodhya màn pyth ê,

na prag y feu prysonys wàr an lester

gans marners dre worhemmyn aga mêster.


Mès gwiryoneth yw, ha’n marners a’n gor,

bos lestry bylen kesys gans an mor:

ha kyns dell vo plegadow dhe dus fâls,

dybyta ev a’s tôwl y wàr an âls.


Indella an whedhel, ha henna yw praga

yth esa an tonnow prest ow tewraga.

Eth dëdh ha nos an mor o serrys meur,

owth omsettya wàr an gorhal pùb eur.


Solabrÿs y a’s teva edrek brâs

fâlslych kemeres Trystan mes a’y wlas.

Heb mar, a callens, y carsens yn tâ

dewheles sket ha gul restoryta.


Desempys dre an nywl an êthves dëdh

i’n pellder y a wrug aspia treth.


Carrygy lymm yth esa oll adro

hag âlsyow uhel serth a witha’n vro,

ha tro ha’n âls an gwyns gans meur a nell

a herdhya’n lester dres an tonnow snell.


An marners rag own y fedhens dyswrës

a worras scath in mor ha’y herdhya mes,

inhy Trystan: desempys spavenhe

a wrug an mor, ha’n gwyns a wrug lehe.


Indella Trystan a diras yn saw,

ha’n gorhal êth in mes a’y wel i’n glaw.


**********


In unn grambla Trystan êth

dhe benn an âls a-ugh an treth

ha gweles adhyragtho ev

ros, ha cosow meur adrëv.

Naneyl den na flogh na benyn

chy na best nyns esa onen.


Ass o teg an vu alena!

Meur y hireth awos henna

warlergh y gar Gorvenal:

y weles ganso o màl:

ha’y das Roald a garas,

ha’y gerens oll i’n vammwlas.


Hag ev ow sevel indella

ow predery pandra wrella,

son an helgorn ev a glêwas,

keun ow hardha in y ogas.

Dre henna y feu lowenhës,

hag oll y hireth êth dhe ves.


In mes a’n coos y lammas carow

ha wàr y lergh ow cria’n harow

helgeun, helghyoryon oll warbarth:

goev an carow sur ny wharth!

In lin compes an best a dheuth

wor’tu ha Trystan avell seth.


Lemmyn yth esa milgy crev

ow cregy orth y bedren ev:

dre henna ev a veu lettys

ha wàr unn lamm a veu settys

ha gans guw unn helghyor ledhys.

Nans o an helgh dewedhes,

hag oll an gescowetha

aga hern a wrug whetha

an carow awos y fetha.


**********


Ha’n chif-helghyor ow sevel

adreus dhe’n helgig marow,

dallath a wrug wàr an whel

a gervya kig an carow.


Ev a ros trogh down ha crev

(marth brâs a’n jeva Trystan)

kepar ha pàn vynna ev

trehy an penn dhe ves glân.


“Ow arlùth, pandra wrewgh why?”

yn medh Trystan yn cortes.

“Yw hemma best arlydhy

ha’y vriansen oll alês?

Ny dheseth dhe vest nôbyl

bos dyghtys avell porhel.”


An helghyor a worthebys:

“Ow broder, na borth awhêr,

mès lavar dhymm, my a’th pÿs,

prag y’th eus marth a’m ober?


“Ot an gis, ha pùb a’n gor,

dell vÿdh gwrës oll a’n vro-ma

– trehy an penn, bÿth na sorr!

Hag ena’n corf qwartrona.


“Bytegyns a codhesta

ken maner, hag onen gwell,

dysqweth hy dhyn, y praydha,

ha nyny a’s desk yn snell.”


Trystan a rannas pùb parth:

ass o connek y wrians!

Ha’n dus oll a’s teva marth

bos ganso kemmys skians.


An chif-helghyor ’wrug kêwsel:

“An vaner-na, ren ow thas,

in tefry yw onen vas.

A vynta dhyn leverel

pyw os ha pyma dha wlas?


“Ow arlùth, my yw Trystan

a Lyonesse devedhys:

hag ena yn pòr certan

an vaner-na a dheskys.”


“Duw re dallo dhe’n tas dâ

a vagas mab mar nôbyl.

Heb mar, neb den brâs ywa

in mesk y gescowetha,

baron pò arlùth uhel?”


Mès Trystan, neb a wodhya

clappya – kefrÿs sensy y glap –

a gêwsys fel i’n tor’-ma

dhe unn marchont y vos mab.


“My a asas chy ow thas

ha henna heb y gummyas

ow mynnas lavurya pell

ha gweles tiryow erel,

ha nyns eus tra wàr an bÿs

a garsen moy, re’m leouta,

ages bos degemerys

i’th soodh ha mos dhe helghya.”


“Trystan wheg, marth a’m beus meur

kemmys dyscans dhe vos rës

dhe vebyon marchons, in gwir.

Henna ny wrav convedhes.


“Deus genen, abàn vynnyth,

ha wolcùm fest ty a vÿdh.

Dha worra dh’agan sefryn

an mytern Mark ny a vynn.”


Trystan a wrug gorfenna

trehy kyns mos alena:

ranna, a verr lavarow,

ev a wrug oll an carow

inter an helghyoryon oll:

ny veu tamm gesys dhe goll:

ha’n rannow munys an keun

a’s debrys erna vowns leun.


Dhe’n dus ev a dhesk lemmyn

marogeth in aray fin:

arayes êns dew ha dew

ow mos wàr rag in unn rew

herwyth degrê an tymmyn.


Oll an gowethas vryntyn

in unn kêwsel ha wherthyn

a dheuth a wel dhe gastel

aragtha ow trehevel,

dhe’n mytern Mark ow perthyn.


**********


A-ugh an mor wàr garrek serth

a dhefy nerth an tonnow

y sev an dynas, tecka le,

ow lowenhe colonnow.


Oll adro dhodho yma pras

ha pysklyn brâs ha cosow:

y tev i’n lowarth lies prenn,

pùb ehen frût ha losow.


Porth bian eus in dann an vre,

sur formyes veu gans pystry,

rag in pùb sêson ev yw scons

dhe’n marchons ha’ga lestry.


Trystan a’n jeva marth a’n vu

pòr deg a bùb tu dhodho:

govyn a wrug orth tus an pow

an hanow gwir anodho.


“Tyntajel yw,” yn medhans y.

“Gwithysy on anodho:

ha Kernow sur yw agan pow

may teuthys heb wow dhodho.”


“Benegys re bo Duw an Tas

a wrug an wlas ha’y fobel,”

yn medh Trystan, “rag wàr ow fay,

ny welys le mar nôbyl.”


**********


Wor’tu ha’n ger an keskerdh êth

ha whetha kern a wrug yn freth.

Y teuth arlydhy er y bynn

intredha Mark aga sefryn,

ha’y golon a lammas, re’m fay

pàn welas oll an stêdys gay

ha’n carow trehys adhevîs

ha’n varogyon fin-arayes.


A Drystan ha’y dhevedhyans,

y sleyneth meur ha’y skians,

an chif-helghyor a dherivas

dhe’n mytern Mark oll an câss.


Orth Trystan Mark pàn viras

i’n golon ev a’n caras:

rag Mark dhe Drystan êwnter o

dre Blanchefleur o whor dhodho:

indella’n dhew o unnwoos

ha henna heb y wodhvos.


**********


Wosa cona deworenos,

yn lowen warbarth orth an voos

esedhys êns y meur attês

ha’n lestry oll kemerys mes.


Gwary a wrug an menstrels lel,

lenwys a ilow o an hel,

rann ow pîba, rann ow cana,

an mytern Mark rag dydhana.


Unn Kembro a gan fest yn wheg

gans an delyn, meur ev a bleg.

Wharê y tallath an coweth

gwary prelut dhe gân nowyth.

Trystan kemerys dell yw gans marth

a gôws indelma orth an bardh:


“Mêster, an gân-na yw onen

a’n gwella i’m pow ow honen:

cân kerensa an Vretonyon,

ha meurgerys gans moronyon.

Devedhys yw a’n termyn coth:

hy gwary gwra kepar dell goodh.”


An Kembro a worfen an gân

hag ena a worthyp Trystan:


“Pandra wodhes, re Dhuw a’m ros,

a’n art a wary, flogh dell os?

In Lyonesse mara qwrowns

desky dhe vebyon marchons

cana gans an delyn wheg,

ty can lemmyn: henna dhyn a bleg.”


Dhe Drystan ev a hedhas

y delyn, hag a sedhas;

ha’n colonnow namna rannas,

mar velys henna a ganas.


Mark a woslow, meur plêsyes,

orth an mab a Lyonesse:

an wlas may teuth anedhy

Rivalen, ha demedhy

Blanchefleur y whor gerys

neb a veu scon kemerys

gans hy gour dhe Lyonesse

bÿth namoy dhe dhewheles.


Mark a borth cov a’n dra-na,

in y gowsys ev a’n trail.

Trystan a dew ow cana:

nyns yw clêwys son i’n hel.


Ena Mark orto a gôws:

“Pòr wheg y kenyth, heb flows.

Ow bennath dhyso, mab ker,

ha bennath Duw dhe’n mêster

re dhescas dhyso cana.

Duw a gar canoryon dhâ.

An lev ha’n delyn a wan

bys in colon den, certan.

Gwary connek an dhywleuf

a dhyfun prest covyon cuv

dredha mayth yw ankevys

drog ha ponvotter an bÿs.”


“Syra, mensen dos i’th soodh,

rag dha servya yw ow bodh:

telynor dhys my a vÿdh

ha helghyor mara mynnyth.”


“Triga genen pols bian

a wreth pàn vynnyth, Trystan.

I’n gwella prÿs ty re dheuth:

dâ vÿdh genef dha arfeth.”


Hòn o dhodho cùssul vas.

Teyr bledhen ev a servyas

an mytern, ganso ow mos

le mayth ella dëdh ha nos.


Pàn veu trist an mytern dâ

pò sqwith ha fyllel cùsca,

Trystan a wodhya yn scon

cowl-gonfortya y golon

dre wary wàr y delyn wheg

ha cana yn lowenek.


Moghhe a wrug kerensa

an eyl prest orth y gela:

ha gans arlydhy an lÿs

yth o Trystan meur gerys,

i’ga mesk an seneshal

Dinas de Lidan henwys,

neb o dhodho car specyal

(fatell ombrovas indella

ty a wel ow redya pella).

Bytegyns omgonfortya

ny ylly Trystan nefra,

rag hireth ev a’n jeva

warlergh Roald y das ker

ha Gorvenal y vêster:

warlergh y gescowetha

ha’n bêwnans kyns re golsa.


**********


Bêwnans Roald o omwhelys

wosa Trystan dhe vos kellys:

namoy ny vynna gortos tre

mès prest lavurya pell a wre

wàr vor ha tir dhe lies gwlas,

hag in Kernow ev a gafas

Trystan, er lowena dhe’n dhew,

wosa y whilas a bùb tu.


Blanchefleur pàn wrug demedhy,

hy broder Mark a ros dhedhy

in ro demedhyans gèm a bris

esa gensy pàn êth a’n bÿs.


Dhe’n mytern Roald a dhysqweth

an gèm, hag a gôws gwiryoneth:

bos Trystan mab dhe Rivalen

ha dhe Blanchefleur y wreg len,

kefrÿs noy dhe Mark y honen.


Ev a dherivas fatell êth

oll Lyonesse ha’y thus in keth

dhe’n Dûk Morgan, neb a ladras

dyworth Trystan y ertach brâs.


“Deuva’n termyn, dell wor pùb oll,

may coodh dhe’th noy venjya y goll.

Ev dewhelens gans dha gummyas

rag châcya’n Dûk in mes a’y wlas.”


An mytern a ros dhe Drystan

y vennath, kefrÿs arvow splann,

ha’y wruthyl marrak ev a wrug

kyns mos dhe omlath orth an Dûk.


**********


Rag na vo an whedhel re hir

ny vynnaf leverel nameur

saw unsel Trystan dhe hedhes

– ha’n Gernowyon orth y weres –

bys in Lyonesse, ha cùntell

y dus ervys ogas ha pell.

Lowen y a’n degemeras

in arlùth dhedha, mab y das.


Y êth warbarth erbynn an Dûk

hag i’n gas y ladha a wrug

Trystan, ow kemeres dial

rag bos ledhys y das rial.

Oll y dir y taskemeras,

hag ena y teuth cres dh’y wlas.


**********


Trystan a drigas bledhen

in mesk y dus a’n cara:

yth esa yn pòr lowen

ha fest yn tâ y fara.


Y êwnter Mark, dell wodhya,

morethek via heptho,

hag edrek ev a’n jeva

gortos mar bell anodho.


Indella ev a elwys

dhodho arlydhy y wlas,

hag ena a leverys

dhedha fatell o an câss:


“Arlydhy lel a Lyonesse,

dell wodhowgh, dre agas gweres

y whrug daskemeres ow gwlas

ha venjya Rivalen ow thas.

Dre henna my re wrug ewnder

dhodho ev ha’y wreg, ow mamm ger.


“My pàn esen flogh omdhevas

an mytern Mark a’m mentênas,

kefrÿs Roald kepar ha tas.

Indella, a nyns ov sensys

dhe wil ewnder dhedha kefrÿs?


“Ytho, den a dhegrê ny bew

saw y dir ha’y gorf, traow dew.

Dhe Roald ker usy omma

y rov vy ow thir rag nefra.

Abarth Duw ev a’n kemerens:

wàr y lergh y vab a’n sensens.


“Dhe’n mytern Mark ow horf a rov:

mos dhe Gernow a wrav in prov

rag y servya gwella gallaf.

Le ès henna gul ny vynnaf.


“Why yw arlydhy lel ow gwlas:

y coodh dhywgh ry dhymm cùssul vas.

A wothfo cùssul a vo gwell

ev kêwsens lemmyn heb fyllel.”


Y arlydhy a’n gormolas

gans dagrow i’ga dewlagas:

ha kyns penn unn seythen aral

yth êth Trystan ha Gorvenal

ha golya dres an gorwel pell

dhe’n mytern Mark in Tyntajel.


**********


GERVA

Glossary

Definitions have generally been confined to those relevant for the story. To keep the glossary to a manageable length the listing excludes the most common words. These are best looked up in Gerlyver Kescows – A Cornish Dictionary for Conversation (Ian Jackson, Agan Tavas 2017), for which an up-to-date spell-checker is available on the Vocabulary tab at www.skeulantavas.com. If you need grammar, by far the most helpful book is Desky Kernowek (Nicholas Williams, Evertype 2012).

It is important to realize that Trystan hag Isolt is written in a poetical style. Neither the vocabulary nor the grammar is suitable in every instance for use in prose. This listing indicates in parenthesis wherever a word or phrase, either in itself or with a particular meaning, belongs exclusively to high diction.

The format and abbreviations in the glossary are the same as in Gerlyver Kescows, with one refinement. In this listing a middle dot following a vowel sound shows that primary stress is on that syllable (in cases where it is not the penultimate syllable); a double vertical line after a disyllabic word indicates that both syllables are more-or-less evenly stressed. 

a bris phr valuable (high diction)

a verr lavarow phr in short

a wel dhe2 phr in sight of

adhesempys adv = desempys

adhewha·ns adv immediately

adhyra·g prep = dhyra·g

adhyworth prep = dhyworth

adrë·v adv behind

arâ·g prep = dhyra·g

awo·s henna phr in spite of that

baron m barons baron

benenryth womankind

bodh wish, will

Breton m Bretonyon Breton

bylen adj villainous

bÿth adv with express negative ever, with implied negative never

bÿth na2 particle phr do not negative imperative, emphatic

car [dear] friend

cas f casow battle (high diction) 

casa hate (high diction)

chevalry chivalry

cola heed, trust

cona sup

cowsys m cowsesow heart, conscience (singular is high diction)

daskemeres take back, recover

dewedhes adj late (in time)

deworeno·s adv at dusk (metri gratia, the prose form is dworeno·s)

dewraga gush

dhe dre phr = tre (back)

dial revenge

dûk m dûkys duke

dynas m dynasow walled town

dywleuf du = dêwla (high diction)

dyworth prep = dhyworth

er lowena dhe2 phr to the joy of

erby·nn prep = warby·nn

ertach m heritage, birthright

ethom = otham

fâlslych adv wrongfully, fraudulently

galar m galarow affliction

gans flogh phr with child (i.e. pregnant)

gèm m gemow gem, jewel

gil guile (high diction outside fixed expression heb gil)

grassa (dhe2) thank

gwruthyl = gwil (high diction)

guw m guwyow spear, lance

hâlya haul

hanas = hanaja

heb fyllel phr without fail

heb wow phr indeed

helghyor m helghyoryon hunter, huntsman

helgiggame

helgornm helgern  hunting-horn

helgym helgeun  [hunting-]hound

ilow music (high diction outside fixed expressions)

in enewores phr at death’s door (metri gratia, the prose form is in newores)

in lin compes phr straight (emphatic)

i’mesk prep = [in] mesk

in unn rew phr in a row / line / column

jûbylacyon jubilation

Kembro m Kembrion Welshman

kemeres pyteth orth phr = kemeres trueth a

ker f kerow fortification

lavurya travel (high diction)

lowena joy, bliss

lowenek adj cheerful, glad

lÿs f lÿsow court

mammwlasnative land

marogeth = marhogeth

marrak m marogyon = marhak

men adj strong, eager

menstrel m menstrels minstrel

meppyk m meppygow young son; little lad

milgym milgeun ‖ greyhound

milwelladv far better

moren f moronyon maid

moos f mosow table

mos [in] mes a wel phr disappear

nans particle by now (high diction outside fixed phrases)

nôbyl adj noble

ombrevy prove to be

omdhelyfra (omdhelyfrya) free oneself

omgonfortya console oneself

omgwil make oneself, become

omlath orth phr = omlath gans

par dell conj = kepar dell

pellhe ‖ become distant

pew possess

pîba pipe

plegadow adj agreeable

plêsya please

ponvotter misery, wretchedness

praisya praise

prelut m prelutys prelude, introduction

prenn m prennyer tree (high diction)

pryns m pryncys prince

pylla pillage

pysklyn ‖ f pysklydnow fishpond

qwartrona quarter

rag nefra phr for ever

rainya reign

re Duw a’m ros phr as God gave me [life]

re’m leouta (pronounced 're'm lyouta') phr upon my word

resto·ryta restitution

ros f rosyow heath

saw unsel prep except (emphatic)

scons m sconsow protected place

sefryn = sovran (high diction)

se·neshal m seneshalys seneschal

sensy y glap phr keep quiet (not talking)

settya bring down (prey)

settya wàr2 phr = omsettya wàr

sket adv straightaway

spavenhe· become calm

sqwier m sqwieryon [e]squire

stêda m stêdys steed

syra mode of address sir

telyn f telynnow harp

telynor m telynoryon harpist

tewel be silent

traow pl (high diction) = taclow

ty swear

unnwoosadj related by blood

venjya avenge

wàr ow fay phr = re’m fay

yowynkneth youth